Mezu argi askoa: 'Laga bakean laga'
Herritarrek plataforma sortu dute, Kostaren eta Itsasoaren Espainiako Zuzendaritza Nagusiak Lagako hareatzan egitea aurreikusten duen proiektuarekiko aurkakotasuna erakusteko. "Informazio eza", proiektuaren eragin sorta "zabala" eta erakundeen "alde bakarreko jarrera" salatu dituzte. Maiatzaren 16rako elkarretaratzea deitu dute, 11:30ean, Lagan.
“Dena isilpean, dena sekretuan, baina dena aurrera”, diote herritarrek. Ibarrangeluko Laga hondartzak duela hamarkada bat baino gehiagotik eduki izan du erakundeen eta, funtsean, giza eraginaren mehatxua. 2007 inguruan, hain zuzen, hareatza dunaz beterik eta autoz hustuta irudikatzen zuen makroproiektua zegoen, baina gizakiaren eta naturaren arteko bidezko hartu-emana ahalbidetzeko alternatiba egoki barik. Orduz geroztik, asko eta asko izan dira Euskal Herriko hondartza natural ederrenen parekotzat jo izan denak aurre egin behar izan dituen proiektu proposamenak. Urrunera ihes egin gabe, iazko urtarrilean, tiro eremua kokatuta zegoen mendebaldeko duna txikitu egin zuten hondeamakinek. Hondartzak orain aurrez aurre duen mehatxua, baina, “are handiagoa” da.
Atzo iluntzean [maiatzak 5] Lagaren aldeko herritarren plataformako kideek bilera irekira deitu zituzten herritarrak, kultur etxean, Kostaren eta Itsasoaren Espainiako Zuzendaritza Nagusiak hondartzan aurrera eroan gura duen makroproiektuaren inguruko informazioa helarazteko eta aurreikusten dituzten urratsak iragartzeko. Orain arte duna naturalik hartu gabeko ekialdeko aparkalekuan, 4.000 metro koadroko eremuan, duna artifiziala eraikitzea da proiektuaren ardatz nagusia, horretarako hondartzako harea baliatuta.
Alde horretatik, Kosta Legearen 32. legea “argi eta garbi azaldu” beharraz mintzo dira plataformakideak: “Lege horrek argiki dio itsas lurreko jabari publikoaren okupazioa beren izaeragatik beste inon kokatu ezin diren jardueretako bakarrik baimendu daitekeela, alegia, aparkalekua modu egokian jartzeko alternatibarik ez dago”. Gainera, duna horren sorrerak ekarriko lituzkeen ondorioak “hainbat ertzetakoak” lirateke. Alde batetik, ingurumenari dagozkionak azpimarratzen dituzte: “Makineria pisutsua erabiliz, duna artifiziala sortzeko, eremu naturaleko harea kantitate izugarriak mugituko dituzte, eta horrek egundoko isla izango du ekosisteman —fauna, landaredia edota itsas hondoa zein mareak—; gainera, ordezko aparkalekua kokatzeko, mendi eremu naturala suntsitzea aurreikusten dute. Hori guztiori, naturaren aldeko aldarriz”.
Uste dute gaur egun, gizakiaren eta naturaren arteko erlazioa “ganoraz jagoten” dela, eta hobetzeko alderdiak egon badaudela, baina proiektu horrek ez dituela inondik ere konponduko. “Laga ez dago natura bakarrik aintzatesten duen parke natural batean kokatuta, naturaren eta gizakiaren arteko harremana oinarri duen biosfera erreserba batean baino”, nabarmendu dute. Bestetik, herritarrei zuzenki eragingo dieten eraginetan ipini dute fokua: “Hondartzaren erabilera errotik aldatuko dute; inguruko auzo eta bide bazterrak autoz pilatuko dituzte; hareatza inguruan errepide segurtasunik eza are agerikoagoa bihurtuko da; hondartza inguruan dauden etxebizitzak nahiz negozioak izorratuko dituzte; mugimendu mugak dituzten pertsonak bazter utziko dituzte; eta garraio publikoa kolapsatu egingo dute. Horiek ondorio zerrendako zenbait baino ez dira”.
Plataformako kideak, martitzeneko bilera irekian.
Lur gainean zein lurrazpian.
Plataformako partaideek, bestalde, argitu dute aparkalekuaren lurrazpian hondakin uren arazketa sistema dagoela, eta horri ere erabat eragingo lioketela duna sortzeko obrek: “Madrildik datozen aginduei men eginda, URA Uraren Euskal Agentziak lurrazpiko sistema perimetralagatik aldatuko du, eta Lagako bi araztegiak kenduko ditu; horien ordez, ura Lastarri auzuneko araztegira errekaren ibilguan gora igoarazi beharko dute, horretarako kanpo energia xahututa”.
Espainiako Gobernuaren ardurapekoa den Kostaren Zuzendaritzaz gain, Eusko Jaurlaritza eta Bizkaiko Foru Aldundia dira proiektuaren kudeaketa koordinatzen ari diren erakundeak, Ibarrangeluko Udalaz gain. Jesus Mari Ziluaga alkateak, hain zuzen, “ingurumen legedia errespetatuz baina herritarren ahotsa entzunez” jardungo dutela azaldu du: “Duela hainbat urtetatik, hondartzaren inguruko proiektu adostua bilatzea helburu duen erakunde arteko mahaian lanean gabiltza. Bertan plazaratu dugu ezinbestekoa dela erakundeen arteko lankidetza eta informazio fluxua bermatzea, ingurumen legeak betez, Laga herritar guztientzako gune unibertsala izatea, instituzioek herritarren ahotsa entzutea, baita aparkalekuarentzako egiazko alternatiba egokia bilatzea ere”.
“Ikusteke dago etorkizunean pinudiko aparkalekua ere zarratuko ez ote duten, 2007ko proiektu izugarri hura legeak egun uzten dien azken muturreraino aurrera eroateko”
Herritarrek, baina, erakundeen aldetik “ezkutukeria, gardentasunik eza eta sekretismo itzela” dagoela diote, eta duna artifizialaren obrak “aspaldiko helburu handiagoaren lehen aurrekaria” izango diren kexu dira: “Ikusteke dago etorkizunean pinudiko aparkalekua ere zarratuko ez ote duten, 2007ko proiektu izugarri hura legeak egun uzten dien azken muturreraino aurrera eroateko. Birnaturalizatzearen izenean dena suntsitzea, funtsean. Bien bitartean, Bizkaiko Foru Aldundia zein Eusko Jaurlaritza mutu daude, Madrilgo erabakien menpe bailiran, proiektuak izan dezakeen herritar oihartzunaren beldur”.
Proiektua bere osotasunean “atzera botatzea” da plataformaren helburu nagusia; epe laburrera begira, aurtengo udan aparkalekua zabalik egotearren borroka egingo dute
Ezpatak airean daude: “Mendebaldeko dunan, makineria inongo ohar edo abisu gabe sartu zuten, eta triskantza itzela izan zen. Gainera, sinistezina begitantzen zaigu Zain Dezagun Urdaibai moduko talde batek aurkako inongo jarrerarik ez erakusterik. Kasu honetan, ez dakigu hondeamakinak zein modutan sartuko lituzketen obra eremura, tartean hondartza puskatu barik; ez dakigu zenbat harea natural tona lekualdatu beharko liratekeen, ezta zer modutan ere; ez dakigu makroproiektuaren egiazko kostua zenbatekoa den”.
2024ko azaroko elkarretaratzea.
Aurrekontua da, hain zuzen, egitasmoaren inguruko galdera ikur potoloenetako bat. Aurreproiektuak 155.000 euroko estimazioa iragarriagatik ere, zifra horrek “gutxi” du errealetik. Ildo horretatik, dirulaguntzak gako izan daitezke: “Ahalik eta dunadun metro koadro gehien dituenarentzako hainbat dirulaguntza mota daude: Europatik datozenak, Espainia mailakoak, baita aldundiari dagozkionak ere; Lagaren kasuan, Life izenekoa nabarmentzen da, habitaten eta ekosistemen mantentze lanak finantzatzen dituena”.
“Tankerako obra batzuetarako 155.000 euro baino ez, baina dirulaguntzak eskatu beharra? Zein da egiazko aurrekontua?”
Laguntzok eskatu dituzten proiektuen ia %75 diruz hornitu dute, eta, hortaz, “litekeena da” iragarritako aurrekontua “erreala ez izatea”: “Tankerako obra batzuetarako 155.000 euro baino ez, baina diru laguntzak eskatu beharra? Zein da egiazko aurrekontua?”. Halaber, Europar Batasuneko NextGeneration funtsetatik datorren dirua ere jasoko du proiektuak: “Beraz, zenbat diru publiko edo diru laguntza xahutuko da? Zertara bideratuko da euro bakoitza?”.
Maiatzaren 16an biltzeko deia.
Plataformak, epe laburrera begira, jomuga bakarra du: aurtengo uda aldian aparkalekua erabilgarri mantentzea. Helburu “lorgarria” dela diote, baina herri babesa “ezinbestekoa” izago dela ere bai. Beraz, 2024 amaieran egin zuten legez, maiatzaren 16an elkarretaratzea egingo dute Lagan, 11:30ean. Helmuga nagusia, izan ere, proiektua “bere osotasunean atzera botatzea” da: “Guggenheim Urdaibairen kasuan posible izan da, eta Lagarenean ere halaxe izan daiteke. Erakundeek azalpen pila bat emateko dute, eta herritarren ahotsa entzun beharra ere bai”.
