Senidetzeen indartzea, historia kolektiboa berreskuratzeko
Txekiako Bohemia Erdialdea eskualdeko eta Hradištko herriko ordezkariek Busturia bisitatu dute. Busturiko Udalak "bi herrien etorkizunerako ekimenak" bultzatzen jarraitzeko konpromisoa berretsi du.
Busturia eta Txekiar Errepublika memoria historikoaren bitartez hurbildu eta senidetu dira, historia “gogor eta mingarria” partekatzen baitute. Horregatik, Euskal Herrira egindako bidaia instituzionala —Imanol Pradales Lehendakariarekin izan ziren— Busturian bukatu nahi izan zuten txekiar agintariek, atzo [maiatzak 27].
Aitor Aretxaga Busturiko alkatea buru zuen udaleko ordezkaritzak udaletxean eman zien ongi etorria Petra Pexkovaa Txekiar Errepublikako Bohemia Erdialdeko eskualdeko gobernadoreari, Milan Váaja Hezkuntza arloko kontseilari arduradunari, Váachlav Ševenda Kultura, Ondare eta Turismo Saileko kontseilari arduradunari, Frantisek Flaisman Madrilgo Txekiako enbaxadorearen ordezkariari eta Iana Polifcova Madrilgo Txekiar Zentroko ordezkariari. Busturia eta Txekiar Errepublikako Hradištko herria senidetuta daudela eta, Lucie Haškova eta Markéta Safrancova Hradištkoko udaleko ordezkariek ere ez zuten hitzordua galdu nahi izan. Gainera, udal ordezkariekin batera izan ziren Ziortza Olano Eusko Jaurlaritzako Kanpoko Euskal Komunitatearen zuzendaria, Mikel Anton Europako gaien zuzendaria eta Aritz Abaroa legebiltzarkidea.
Busturia “etorkizunari ilusioz” begiratzen dion eta senidetutako herriekin batera etorkizuna eraikitzen jarraitzeko konpromisoa daukan herria dela nabarmendu zuen alkateak: “Badakigu memoria historikoa datekin eta dokumentuekin eraikitzen dela, baina, batez ere, sufritu zutenen pertsonekin eraikitzen da, familia askok hamarkadetan zehar gorde zituzten isiltasunekin eta gure historia kolektiboa berreskuratu nahi izan dugunon konpromisoarekin, eta kapitulurik garratzenak alde batera utzi gabe”.
2015etik martxan dagoen Busturia Gogoan ekimenarekin tokiko memoria historikoa berreskuratu nahi du udalak, udalerriko garaiko normaltasunetik eraman zituztenen izen-abizen, aurpegi eta istorioak berreskuratuz: “Gogoan ditugu sufritu zuten pertsonak, betiko markatuta geratu ziren familiak, baita Busturiko eta Hradištkoko pertsona asko ere, eskuzabaltasunez, maitasuna, denbora eta ahalegina eskaini baitiote zeregin kolektibo honi, inoiz ahaztuak izan ez daitezen”. Bi herrien arteko senidetzeak helburu argia daukala aldarrikatu zuen: proiektu partekatu berriak, kultura, giza trukeak eta “bi herrien etorkizunerako ilusioz beteriko ekimenak bultzatzea”.
Txekiar Errepublikako Bohemia Erdialdeko eskualdeko gobernadoreak azpimarratu zuen bisita “etorkizuneko proiektuen abiapuntu” izan zitekeela. Bohemia Erdialdea Txekiako eskualde historiko eta administratibo handiena da, “historia propioa” daukaten 1.144 udalerrik osatzen dutena.
Gobernadoreagaz batera, Txekiako institutuetako hamabi ikaslek bidaiatu dute, eta lankidetza hori “garrantzitsutzat” dauka gobernadoreak: “Gure arbasoen jokabidea zein izan zen ezagutu behar dute. Historia ezagutzen ez badugu, errepikatzeko arriskua daukagula esan ohi da, eta niretzat esaldi hutsa baino gehiago da”. František Suchý Pragako Erraustegi Zibileko arduraduna ere gogoan izan zuen, kontzentrazio esparruetan eraildakoen errautsak gorde baitzituen: “Errautsak gorde eta familiei beraien senideekin zer gertatu zen jakinaraztearen garrantziaz jabetu zen. Oso garrantzitsua da gertakari guztiak hurrengo belaunaldiei transmititzea”.
Memoria eta laguntasuna.
Hradištkoko alkateordeak ere hitza hartu zuen, Busturia eta Hradištkoren artean sortutako “harreman estu eta bizia” azpimarratzeko. “Uste dut historia horiei arduraz, gizatasunez eta errespetuz begiratzen dioten pertsonengatik lortzen dela, partekatzen ditugun baloreak dituzten horiengandik: memoria, solidaritatea, laguntasuna eta giza duintasunarekiko errespetua”, adierazi zuen Haškovak.
Anjel Lekuonaren iloba Anton Gandariasek Busturiko Udalaren memoria historiaren webguneari aipamena eginez hasi zuen bere berbaldia. Izan ere, Gogoratu, konpondu, elkarrekin bizi leloa irakur daiteke bertan: “Hiru hitz, herri honen sentimendua ederki laburbiltzen dutenak. Memoria gure kaleetan gordetzen dugu, oraina lantzeko eta iraganeko akatsak errepikatzea saihesteko”. Roman eta Andres Zearreta, Demetrio Lekunberri, Doroteo Kalzada, Florencio Bilbao eta Hipolito Alvarez, auzitegi militar batek legez kanpo kondenatu eta 1937ko abuztuaren 5ean Derioko kanposantuko hormaren kontra fusilatu zituzten busturiarrak ere gogoratu zituen, baita atxilotuak edota erailak izan ziren Santiago Gondra, Rufino Iturbe eta Feliciano Bilbao ere.
Udaletxearen kanpoaldean talde argazkia atera ostean, Altamirarako bidea hartu zuten denek, Lekuonaren omenezko totema bisitatzeko. Bertan jarraitu zuen Gandariasek bere berbaldia: “Hemen Hradištkoren eta Busturiaren arteko senidetzearen magia gertatzen da. Letoizko plaka honen azpian, Anjel Lekuonaren deportazioaren ibilbidea irakur dezakegu eta hementxe azpian daude Hradištkoko eta Busturiako lurrak, elkarri lotuta”. Lekuonaren ilobak eskerrak eman zizkien txekiar herrialdeari, Hradištkoko herriari eta “ahanzturetatik erreskatatu zituzten pertsonen duintasuna eta oroimena babestu” zituzten Suchý, Olga Suchá eta Frantisek Suchý Suchýren semeari.
Hradištkoko eremu naziko deportatuen memoria babesteko zein deportazioaren memoriaren aldeko beste hamaika ekimenetan lan egiten duen Unai Egia ere Busturian izan zen herenegun arratsaldean. Lekuona izan zuen hizpide, “totalitarismo faxistaren esku” Busturiko bizilagun bat “sakrifikatu” izanak udalerria gertari horren lekuko bihurtu duela esanez: “Gure lana da ezagutzea eta zabaltzea. Herri honen lanetako bat beti izan da biktimei ahotsa ematea eta, horri esker, aparteko gertaera bat ezagutu dugu. Sufrimendutik ezagutu dugu Lekuonatarren istorioa”. Egiaren ustez, giza balioen eredu diren pertsonak “denon artean” indartu beharko lirateke.
Suchý gogoratzeagaz batera, memoria lanak “sinboloak, monumentuak, eskulturak, ikerketak eta argitalpenak” behar dituela aldarrikatu zuen, totemaren ondoan kokatu dagoen Stolpersteine harria adibidetzat ipinita: “Galtzada-harri bakoitzarekin bide bat sortzen da. Dagoeneko 100.000 baino gehiago dira munduan zehar doan bide batean. Belaunaldiz belaunaldiko familietako mina konpondu nahi da, eta publikoki aitortu nahi da mina jada elkarrekikoa edo komunitarioa dela”.
Ekitaldi instituzionala amaitu aurretik, Lekuonaren omenezko totemean lore eskaintza egin zuten Haškova eta Safrancovak. Maitane Zearreta Busturiko zinegotziak Busturira bertaratuko guztien presentzia eskertu zuen: “Zuen parte hartzeak batzen gaituen lotura sendotzen du, eta partekatzen dugun memoria ohoratzen du. Gaurkoa bezalako topaketek adiskidetzearekin eta egiatik eta errespetutik eraikitako memoria historikoagaz daukagun konpromisoa berresten dute”.
Suchyri omenaldia.
Busturia izan zen Suchyren izena aipatu eta goraipatzen lehena, Lekuonaren historia ezagutzeko izan duen garrantziagatik, haren omenezko totemean agertzen baita. Bihar [maiatzak 29], baina, Pragako erraustegiko arduradun izandakoaren omenezko eskultura inauguratuko dute Madrilgo Parque del Rion, Pragako zubia deritzonetik gertu. Txekiar Errepublikak Espainian daukan enbaxadaren eta Libor Seاka enbaxadorearen babesarekin egingo den ekitaldiak hango eta hemengo agintariak batuko ditu, eta bertan izango dira, besteak beste, Busturiko Udaleko ordezkariak.
