"Memoriaren ezagutzan eta zabalkuntzan" sakontzen jarraitzeko hitzorduak prest dauzka Pipergorri elkarteak
Gernikako gerra-presoen ospitale militarra zarratu zuteneko 86. urteurrenaren testuinguruan, memoria eta historiaren ekitaldiak egingo dituzte datorren astean, Gernika-Lumon. Hilaren 30ean egingo dute 269 in memoriam ekitaldia.
Pipergorri Kultur Alkarteko kideek Memoria eta historiaren ekitaldiak aurkeztu dituzte gaur goizean [maiatzak 19]. Gernikako gerra-presoen ospitale militarrean egondako 269 pertsonak oroituko dituzte aurten ere, haietako batzuen senitartekoak lagun dituztela: “Garrantzizkoa da urtean urtean gogora ekartzea Gernika-Lumoko gerra presoen ospitale militarrean gertatu zena. Horregatik, alde batetik historiarekin lotutako ekitaldiak egiten ditugu, eta beste alde batetik, memoriari lotutakoak”.
Maiatzaren 27an (eguaztena) egingo dute lehenengo ekitaldia. Las voces de la republica liburua aurkeztuko du Joseba Eceolazak, 18:30etik 20:00etara bitartean, Gernika-Lumoko Kultur Etxean. Liburuan idazleak azaltzen du ahanzturaren mitoaren aldean ahots horiek erakusten dutela familia asko ez zirela isildu euren erabakiz, baizik eta “beste modurik ez zutelako eduki aurrera egiteko”. Jendaurrean ez zuten berbarik egin, baina ez zuten ahaztu jazotakoa: “Orain, ahots horiek memoriaren argipean berreskuratzen ditugu”.
Pipergorri elkartekoek esan bezala, “arrakasta itzela” eduki du, eta “interes handiko lana” da: “Memoriaren eragilea da; batez ere, Nafarroan ibili da, baina baita beste leku askotan ere, eta esate baterako, liburu hau 30 leku baino gehiagotan aurkeztu du. Aurkezpen interesgarria izango da, Errepublikaren inguruko informazioa jasotzeko eta momentu horretan zer bizi izan zen ezagutzeko baliagarria”. Beragaz hartu-emana daukate, eta besteren artean, elkarteak ospitale militarrari buruz argitaratu zuen 1938-1940 Gernikako Gerra Presoen Ospitale Militarra liburuaren hitzaurrea berak egin zuen.
Maiatzaren 29an (barikua), berriz, Carlos Iglesiasen La Bala pelikula proiektatuko dute, Lizeoteka zikloagaz bat eginez, 20:00etan, Lizeo Antzokian. Memoria historikoagaz lotutako film horrek ere “arrakasta handia” eduki du. Benetako jazoeretan oinarritutako historian, memoria historikoa eta familia barruko sekretuak uztartzen dira, tartekoak intriga, drama eta komedia direla: “Familia aberatseko Julian abadeak bere amari egindako promesa betetzen du, eta Sobiet Batasunean II. Mundu Gerran, 1943an, hildako Maria Dibisio Urdineko erizaina izan zen bere izebaren gorpua berreskuratzen du. 80 urte lehenago gertatutako heriotzaren zergatiaren bilaketak bere ziurtasun guztiak nahastu egingo ditu”.
“Aberasgarria da euren lekukotzak entzutea; kontatu beharra daukate, beharrizan hori daukate”
Testigantzak. Biharamunean, hilaren 30ean, 269 in memoriam ekitaldia egingo dute, 11:30etik aurrera, Zallo hilerrian. Beste urte batez, “izanari izena emanez”, 269 gerra presoen izen-abizenak irakurriko dituzte banan-banan, omenaldian parte hartzen dutenen artean. Lore eskaintza ere egingo dute, eta udalerriko Segundo Olaeta Musika Eskola publikoko bandak musikatuko du ekitaldia.
Omenaldi horretan, beste urteetan moduan, gerra preso izandakoen familia batzuekin elkartzeko aukera edukiko dute: “Proiektu honek daukan alderik hunkigarriena da familiekin daukagun hartu-emana, eta guk esaten dugun moduan, giza dimentsioa“. Senitartekoak entzutearen garrantzia azpimarratu dute Pipergorri Kultur Alkarteko kideek: “Aberasgarria da euren lekukotzak entzutea; batetik, eurak kontatzeko modua edukiko dutelako, eta bestetik, guk zeozer gehiago ikasteko modua edukiko dugulako. Gizarteak isilpeko dolu horretan lagungarria izan behar du. Omenaldian familiek testigantzak ematen dituzte, eta hori inportantea da, gizarteari erakusteko, euren barrua husteko… Kontatu beharra daukate, beharrizan hori daukate. 269 ez da zenbaki bat, pertsonak dira, familiak, bihotz asko…””.
Hain zuzen ere, 269 gerra presoetatik 44 presoren familiekin berba egiteko aukera eduki dute: “Harro esaten dugu 44 familia lotu ditugula. Kontaktatuta ditugu, eta horietatik denak ez dira etorri bertora, baina badaukate honen berri, badakite zein lekutan hil zen euren senitartekoa. Hori da garrantzitsuena. 44 familiarekin daukagu harremana, eta gure asmoa da gehiago izatea. Baina, zaila da; izan ere, hemen, hurruneko jende asko hil zen. Urte asko pasatu dira, eta familia gehienak hemendik kanpokoak dira, hogei gerra preso izan ziren bizkaitarrak“.
Familia horiek hainbat dokumentu —tartean, gutunak eta argazkiak— eman dizkiete, daukaten informazioa helarazi diete. Ekarpen horiei esker, 2022an argitaratu zuten liburuan agertzen diren biografiak osatu zituzten, eta beste batzuk beranduago ere osatu dituzte.
“Garrantzitsua eta aberasgarria da herri modura, memoria inklusiboa, memoria publikoa egitea”
Aurtengo 269 in memorian ekitaldian lehenengoz parte hartuko dute Sariego eta Xiberta familiek. Asturiasko 73 preso hil ziren Gernikako ospitale militarrean, eta Galo Alvaro Sariego Artidielloren senitartekoak egongo dira Zallon: “Sariego familiarekin harremana egin dugu, eta guretzat hunkigarria izan da, batez ere, material asko eduki dutelako. Senide batzuk etorriko dira eta euren lekukotasuna emango digute”. Kataluniako Xiberta familiakoak ere bertan egongo dira, Lluis Xiberta Puig presoaren senideak: “Iazko ekitaldia prestatzen geundela, hilerrian, argazki bat eta lora bi aurkitu genituen, esaldi hunkigarri batekin eta familiaren izenarekin. Euren atzetik ibili gara, eta eurekin bat egitea lortu dugu. Aurten etorri egingo dira, eta guretzat pozgarria da eurekin egotea”.
Beste urte batez, ekitaldi “ederra eta hunkigarria” izango da, eta Pipergorri elkartekoek parte hartzeko gonbidapena luzatu dute. Memoriaren ezagutza eta zabalkuntza eta konpromiso demokratikoa aldarrikatu dituzte: “Hemengo informazioa zabaldu egin behar dugu, eta garrantzia handikoa da datuak ondo egotea, horrek ekartzen duelako familia berriak agertzea. Ondo dokumentatuta, zehaztuta eta identifikatuta dauzkagu 269 gerra preso horiek. Garrantzitsua eta aberasgarria da herri modura, memoria inklusiboa, memoria publikoa egitea, herritarron memoria, geure memoria”.
Memoria eta historiaren ekitaldiak:
- Maiatzak 27 (eguaztena). Joseba Eceolazaren Las voces de la republica liburuaren aurkezpena, 18:30etik 20:00etara bitartean, Gernika-Lumoko Kultur Etxean.
- Maiatzak 29 (barikua). La Bala pelikula, 20:00etan, Lizeo Antzokian.
- Maiatzak 30 (zapatua). 269 in memoriam omenaldia, 11:30etan, Zallo hilerrian.
