"Bertsoari nik ematen diodana baino gehaigo ematen dit bertsoak niri"
Bizkaiko Bertsolari Txapelketaren txapela jantzi zuen Aitor Etxebarriazarraga Gabiolak abenduan, Onintza Enbeita Maguregi baino puntu erdi gehiago lortuta. Hilabete bat eta gero, txapelak duen garrantziaz harago, egindako bidea, plazetan aritzea eta Lilibertso Bertso Eskolaren presentzia nabarmendu ditu. Hala, onartu du «elkarbanatutako poza» izan dela txapela irabaztea.
Bizkaiko bertsolari txapelduna zara. Zer sentitzen da?
Lotsa apur bat, baina batez ere, poza sentitzen dut.
Zer suposatu du txapela irabazteak? Hausnarketarik egin duzu?
Txapelketari begira jartzean, behin gauzak ondo atera direla ikusita, hausnarketa asko egin daitezke, baina ni ez naiz gelditu horrenbeste denbora horri buruz hausnartzen. Txapela irabazita, plaza gehiago etorri dira, saioak sartzen hasi zaizkit, hori bai. Hala ere, lehen ere ez naiz izan plaza gutxi izan dituen bertsolaria, nahikoa konforme nengoen nire plaza kopuruarekin, baina egia da orain txapela irabazi izana igartzen dela, eta, uste dut txapelak baino garrantzia gehiago izango duela horrek nire bizitzan.
Espero zenuen irabaztea?
Txapelketa honetan finalera sailkatu gura nuen, eta hori bazen lehenengo mugarria. Baina beste urte batzuetan, hobeto finkatuta neukan zer egin nahi nuen, eta aurten, justu finalaurrekoak baino hiru aste lehenago operatu egin behar izan ninduten, eta txorakeria bat zen, baina fokua ez nuen guztiz txapelketan jarrita. Bertso eskoletan ere ibili gara entrenatzen, baina ez beste urteetako metodo beragaz: aurreko urteetan beti egun berean, ordu berean… oso metodiko ibili ginen, eta aurten, ordua jartzeko ere ezin gelditu ibili gara. Ondorioz, txapelketagaz topatu egin nintzen sentsazioa daukat, baina egia da, aldi berean, txapelketaren aurreko bertso eskola eta plazetan eroso sentitzen nintzela, inoizko ondoen, berbaz esateraino. Eta, uste dut txapelketetan garrantzitsua dela lehenengo pausoa ondo ematea. Eta, nire lehen saioa, Abadiñokoa, ondo joan zen, hasi eta amaitu: ideiak etortzen zitzaizkidan, eta esan nahi nuena nahi nuen moduan esan nuen. Horrek konfiantza eman zidan.
Eta, finalera lasai edo urduri ailegatu zinen?
Urduri baino, emozioa sentitu nuen gehiago. Urduritasun puntua, askotan, ondo egin guratik etortzen da. Baina bazen nire hirugarren finala, eta nora nindoan jakinda igo nintzen oholtzara. Hori bai, oraingoan nire gorputzari urduri egoten utzi nion aurreko egunetan, aurreko txapelketetan egin ez bezala. Aurten dezente sufritu dut aurretik: urduri egon naiz, tripak txarto izan ditut eta ganoraz lo egin ezinik ibili naiz. Aurrekoetan, alderantziz gertatu zitzaidan. Urduritasunak momenturen batean pasatu behar dira, eta aurretik pasatuz gero, gutxiago etortzen dira oholtzan.
Eta urduritasunek goia jo zuten buruz burukora ailegatzerakoan?
Ni ere ez naiz gai ondo deskribatzeko buruz burukoa zer izan zen. Onintzagaz buruz buru egindako ariketak berriro entzun behar izan ditut, ez bainintzen akordatzen zer kantatu nuen. Zurrunbilo batek jan ninduen. Ordura arte izan nuen patxada guztia joan zen. Ez nintzen guztiz ni sentitzen. Saioan zehar presente egon nintzen Casillan, gaia entzuten nuen eta gaiari buruz zer esan nahi nuen ikusten nuen. Baina, buruz burukoan, bukaera bat ere ahaztu zitzaidan, eta hori pentsaezina da horrelako eszenatoki batean. Beste bertsolari guztiak ondo ikusten nituen kantuan, eta banekien ni ere ondo nenbilela, baina besteak ere bai. Ez nuen argi ikusten ni ariko nintzenik azken fasean, eta dena nahastu zitzaidan.
Enbeitagaz aritzea, ezusteko are handiagoa.
Buruz burukoan aritzea nahikoa arrazoi da emozionatuta eta pozik egoteko, baina buruz buruko hori Onintzagaz egitea ederra izan zen. Erdi familia gara, gure amamak ahizpak ziren, baina ez hori bakarrik: diodan miresmenagatik ere bai. Onintzak eskualdean daukan erreferentzialtasunagatik ere berezia izan zen. Aurten, gainera, biziak bioi eroan gaitu gure jaioterritik urrun bizitzera, eta bertso eskola asko egin ditugu batera. Ordu asko elkarregaz pasatzearen azken ginda izan zen.
«Denok sentitzen genuen txapel hori denona zela, eta hori txapela etxera eroatea baino politagoa da»
Busturialdeko bi bertsolari, buruz burukoan. Noizbait gertatu da horrelakorik?
Ez dakit pasatu den edo ez, baina pasatu bada, badira urte batzuk. Hala ere, momentu horretan, ni ez nintzen eskualde baten ordezkari sentitzen. Ni Aitor nintzen, eta Onintza ere Onintza zen. Baina behin saioa amaituta, Lilibertsokoen eta inguruko jendearen artean poz partekatu hori igarri genuen: ‘bi eroan ditugu finalera eta biak sartu dira’. Hori nabaritzen zen, eta hori polita da.
Enbeitagaz daukazun gertutasun horrek lagundu zizun finalean?
Alde emozionaletik, sekulakoa izan zen, baina alde profesionalari begiratzen badiot, mesede baino kalte gehiago egin zidan. Larregi emozionatu nintzen eta ez nintzen patxadari eusteko gai izan. Gero, aldi berean, beragaz kantatu nuen, eta beragaz gustura kantatzen dut. Ez nuke aldatuko. Eskualdeko txapelketan ere egin dugu buruz burukoren bat elkarrekin, baina, dimentsioak aldatuta, idatzitako gidoi bat segitzea bezalakoa izan zen.
Gainera, puntu erdiko aldeagaz gailendu zinen. Hori ere izan daiteke saioaren berdintasunaren erakusle?
Jendearen erreakzioa eta gero enteratu nintzen puntu erdi bakarrik zela. Ez da ohikoa izaten. Baina sailkapena aztertuz gero, badaude sei bertsolari hamar puntuen barruan. 1.163 puntutan puntu erdiko aldea egotea edo horrenbeste punturen jokoan egon eta hamar punturen barruan bertsolari denak egoteak erakusten du zelako final orekatua izan zen. Eta jendearen gozamenean ere ikusten zen final ona izaten zebilela. Finalak bi gauzak izan zituen: izan zen final ona eta orekatua. Eta bereziki ilusioa egiten dit txapelketa horretako txapelduna izateak, uste dudalako final on bat bezala gogoratuko dela, baita eskualdeko bi egon ginela eta puntu erdigatik bakarrik eman zela txapela ere.
Elkarbanatutako poza izan zen.
Ez dauka inongo zentzurik txapela irabazteak bakarrik txapelaz gozatzeko. Eta are gutxiago gure munduan, bertso mundu familiarra delako, sare handi bat. Txapela jantzita neukanean, oraindik ez nintzen oso kontziente txapelduna nintzela, baina gero, Bilbon afaldu genuen lagunok, eta orduan hasi nintzen konturatzen zeozer handia pasatu zela, ze bene-benetan genuinoki ikusten nituen nire lagunak pozik, ospatzen, nahiz eta eurak ez ziren egon oholtza gainean. Denok sentitzen genuen txapel hori denona zela, eta hori txapela etxera eroatea baino nahikoa politagoa da.
«Txapela igartzen da plaza kopuruan, eta horrek txapelak baino garrantzia gehiago izango du nire bizitzan»
Ikusi duzu finala?
Ez, buruz buruko zortziko txikia ikusi dut bakarrik, nire laprastada zenbatekoa izan zen ikusteko. Kostatu egin zait. Gero, puntualki ariketa batzuk ikusi ditut, nireak ez, beste bertsolarienak. Baina saioa osorik ez dut ikusi.
Eta, hilabete igaro den honetan, saioan egindakoagaz asebeteta geratu zarela uste duzu?
Badaukat sentsazioa gaiek ahalbidetu zidaten beste kantatzeko gai izan nintzela, eta horregaz pozik nago. Gero, egia da bertsolariok txapelketetara edo plazetara iruditeri oso bategaz joaten garela, eta gauza desberdin askori buruz kantatzeko gose handia izaten dugula. Baina txapelketak ez du ahalbidetzen denak kantatzea, eta hori badakigu aldez aurretik ere bai. Beraz, txapelketan atera ez zirenak plazetan ateratzen saiatuko gara.
22 urtegaz hasi zinen bertsotan, eta hamar urte beranduago, Bizkaiko txapela jantzi duzu. Lorpen handia da. Bertsotan hasi zinenean, txapela lortuko zenuela pentsatzen al zenuen?
Baliteke hasi nintzenean hori pentsatzea, eta gero ez. Egia da ez nintzela hasi bertso eskolen ibilbide edo autobide horretan. Ibai Amillategi eta biok modu oso inozoan hasi ginen: bere amamaren etxera joaten ginen, bertsoa gustatzen zitzaigun, bertsozaleak ginen eta Gernika eta inguruetan antolatzen ziren bertso saioetara joaten ginen. Jendeak egiten zuena ikusi eta hori imitatu nahian-edo hasi ginen. Pentsatzen genuen bertsotan egiten genuela, baina orain entzun beharko genituzke kantatzen genituenak, kar-kar-kar… Momentu horretan baginen inozenteak, eta amestuko nuen txapelen bat irabazteagaz. Gero, zorionez, forma emateko Lilibertso topatu genuen, eta ganora gehiago eta entendimentu gehiago daukan esparru batean sartu ginen, nahiz eta uste dudan nahikoa autodidaktak izan garela, elkar-didaktak. Ibaik eta biok bidea eskutik emanda egin dugu, zalantzarik barik Lilibertsori esker ere bai. Eta, hor gabiltza, poz-pozik.
«Bertsoak ematen dit aukera pentsatzeko eta sormena garatzeko; ez dut ulertzen bertsora lotuta ez dagoen ni bat»
Amillategigaz entrenatzen hasi zinen, eta oraindik ere hala jarraitzen duzue?
Entrenamendu lagun asko ditut, eta horietako bat da Ibai. 2 urtetik eskolan batera ibilitakoak gara, eta begiradagaz bakarrik elkar ulertzen dugu. Baina, egia da entrenatzeko modu antzekoa ere badugula. Biok kiroletik etorri gara sormenaren mundura. Eta, sormenaren mundu honetan, badaude bohemioagoak direnak, baina entrenamenduak di-da egitekoak gara gu. Hala ere, ezkontzen ditugu batzuk eta besteak. Guk kantatzen entrenatzen dugu: kantatu, kantatu eta kantatu ibiltzen gara, eta, ahal dela, gero eta hobeto.
Lilibertso moduko bertso eskola edo taldea izateak lagunduko zizun aurrera egiten. Horrelako taldeak egoteak ezinbesteko garrantzia dauka bertsoaren transmisioan?
Uste dut bertso eskola bera, bertso eskola izateaz aparte, lagun talde bat ere badela, txarto gauden momentuetan elkarri idazteko eta geratzeko balio duena, putzu zikinetatik ateratzekoa. Baina, aldi berean, bada eskualderako behar handia egiten duen lagun talde bat ere bai, euskara doan leku guztietan bultzatzen duena, bertsoaren presentzia gero eta handiagoa eta kalitate hobekoa izateko behar egiten duena. Eta hori zaindu beharreko gauza dela pentsatzen dut, bai boluntarioek, bai bertsozaleek, bai eskualdeko erakunde publikoek; beraien erantzukizuna ere bada horrelako elkarteak bizirik egotea, eta bizi nahi izatea ere bai. Ze, boluntario aritzeak, alde batera eta bestera joaten ibiltzeak, esfortzu handia suposatzen du, eta nekatu ere egin dezake. Beraz, ez litzateke txarto egongo erakundeen partetik edo udalen partetik iniziatiba beraiek hartzea eta Lilibertsogaz bat egitea, baita udalen ekarpena udaleko armarria jartzea baino gehiago izatea ere.
Bertsotan hasten direnentzako babesgunea ere bada Lilibertso.
Zalantzarik barik. Joan den asteko Astrako bertso afaria aprobetxatu genuen hurrengo Busturialdeko Bertsolari Txapelketa antolatzeko, zozketa egiteko, eta Bermeoko Elene eta Eider ere etorri ziren. Orain gutxi hasi dira bertso eskolara etortzen, eta eskualdeko txapelketan ere parte hartuko dute. Hori ere bada bertsoak zorionez daukan gauzetako bat: belaunaldi arteko harreman horiek modu naturalean sustatzen dituela. Jendeak badaki Lilibertso hor dagoela, eta bertsoa gustatuz gero, taldera batu daitekeela, eta hori pozgarria da.
Laster Euskal Herriko txapelketa etorriko da, eta zu txapela jantzita abiatuko zara. Presioa eragingo dizu horrek?
Ez, nik orain arte modura prestatuko dut txapelketa, ahalik eta ondoen, heldu ezinezko helburu barik. Nire buruari ez dizkiot ezarriko lortu ezin ditudan helburuak, ez dudalako pisu horregaz bizi nahi. Eta emaitzak heltzen badira, gozatuko ditugu, eta ez badira heltzen, ez da ezer gertatzen. Euskal Herrikoan parte hartuko dudan bigarren aldia izango da. Aurrekoan finalerdietara sailkatu nintzen, eta esperientzia polita izan zen. Donostian jokatu nuen kanporaketa, eta gero Donibane-Garazin. Euskal Herriko Txapelketak badauka xarma berezia, aukera ematen dizuna zure konfort eremutik harago joateko, eta publiko anitzago bati kantatzeko. Badaukat ilusioa horri heltzeko.
22 urtegaz bertsotan hasi zen Aitorri zer esango zenioke?
Berdina egiteko esango nioke, bideagaz gozatzeko. Txapela ez dut sekula helburutzat izan, momentu batean ere ez. Heldu zaizkidan plazetara ilusio handienagaz joan naiz beti. Beraz, datorrenari eusteko, gosea mantentzeko eta ondo pasatzeko esango nioke. Ze, niretzat bertsoa hobby bat da. Pilo bat gustatzen zait. Uste dut nik bertsoari ematen diodana baino gehiago ematen didala bertsoak niri. Ematen dit aukera bat pentsatzeko, inguruari begiratzeko beste modu bat, baina aldi berean, sormena garatzeko aukera ere bai. Sormen horregaz denetariko gauzak egiteko aukera ere ematen dit, ondo pasatzekoa eta nire hausnarketa denak sormen bidez adieraztekoa. Momentu honetan ez dut ulertzen bertsora lotuta ez dagoen ni bat.
Askorentzat bitxia izan daiteke, zu, ofizioz, zientzietakoa baitzara.
Beti gustatu izan zaizkit berba-jokoak, lehenago ere jolasten nuen eta bertsozale lehenago ere izan naiz, nahiz eta bertsotan ez egin. Hizkuntzarekin jolastea beti gustatu izan zait, eta beti egon da presente nire bizitzan. Gero, egia da fisikaria naizela, eta nire jarduna hortik bideratzen dudala, baina Jone Uria ere matematikaria da, doktorea gainera, eta hor dabil. Uste dut bertsotan denontzako lekua dagoela.
