Urdaibaiko Legeak eztabaida propioa eta adostasuna merezi ditu
Erabaki politiko batzuek teknikoak edo administratiboak dirudite, baina datozen belaunaldiei utzi nahi diegun lurraldea definitzen dute. Urdaibai Babestu eta Antolatzeko Legearekin gertatzen ari dena horietako bat da. Ia lau hamarkada igaro ondoren, arrazoizkoa da 1989an onartutako legea berrikustea eta egungo errealitate sozial, ekonomiko eta ingurumenekora egokitzea. Baina gauza bat da behar hori aitortzea, eta beste bat haren erreforma administrazio prozedurak sinplifikatu eta arintzea helburu duen lege-proposamen batean txertatzea.
Horregatik, Urdaibaiko Legearen erreforma, Eusko Legebiltzarrean EAJk eta PSEk aurkeztutako lege-proposamenetik atera behar da, eta berariazko, propioa eta parte-hartzailea izango den legegintza-prozedura baten bidez landu behar da. Ez Urdaibai 1989an zegoen bezala gera dadin, baizik eta haren etorkizuna berma dadin.
Urdaibai ez da administrazio-izapide bat. Biosfera Erreserba da. Lurralde konplexu honetan batera ditugu biztanleria, jarduera ekonomikoak, nekazaritza, abeltzaintza, arrantza, turismoa eta balio ekologiko handiko naturaguneak. Kontserbazioaren eta garapenaren arteko oreka aurkitzea ez da erraza eta, horregatik, ez litzateke beste helburu batzuetarako diseinatutako lege baten barruan konpondu behar.
Irailaren 7an eta 8an Eusko Legebiltzarrean lege proposamen honen inguruan egindako agerraldiek nahikoa arrazoi eman dituzte hausnartzeko.
Aitor Galarzak Erreserbako balio zaurgarrienetako batean jarri zuen arreta: hegaztietan eta haien habitatetan. Urdaibai funtsezkoa da espezie askorentzat, bereziki migrazio-garaietan. Giza presioak ondorioak ditu elikatzeko, atseden hartzeko eta ugaltzeko eremuetan. Arazoa ez da batel bat edo jarduera isolatu bat izaten, baizik eta erabileren metaketa eta goranzko presioa eremu zaurgarrietan.
Horregatik, zer jarduera baimendu ditzakegun galdetu aurretik, ekosistemak zenbateko presioa jasan dezakeen galdetu beharko genuke. Biosfera Erreserba batean, lurraldearen harrera-gaitasunak izan beharko luke erabakien abiapuntua.
Manu Mongek kudeaketaren garrantzia azpimarratu zuen. Erreserba bat ez da babesten lege bat duelako soilik. Plangintza, baliabideak, jarraipena, koordinazioa eta arauak betearazteko gaitasuna behar ditu. Horrexegatik galdetu beharko genuke ea legedia aldatuz konpondu nahi diren arazo batzuk ez ote duten lotura lehendik dauden erabilerak oker kudeatuta egotearekin.
Kudeaketa falta bada, hobetu dezagun. Baliabideak falta badira, jar ditzagun. Tresnak zaharkituta badaude, berrikusi ditzagun. Baina ez ditzagun nahastu kudeaketa-arazoa eta babes-esparru orokorra aldatzeko beharra. Legea aldatu aurretik frogatu beharko litzateke zein arazo zehatz ezin den konpondu dagoeneko existitzen diren tresnekin.
Alex Cearretak estuarioaren dinamika fisikoa ekarri zuen mahaira. Urdaibai ez da agertoki estatiko bat. Mareek, sedimentuek eta prozesu naturalek milaka urtetan eraiki dute gaur ezagutzen dugun lurraldea. Dragatzeak bezalako esku-hartzeak ez dira neutroak: dinamika sedimentarioa aldatzen dute, hondoak alda ditzakete eta estuarioaren orekari eragin. Hilabete gutxitan egindako jarduera batek hamarkadetan iraun dezaketen ondorioak izan ditzake.
Politika legegintzaldietan egiten da; prozesu naturalak, berriz, askoz ere denbora-eskala luzeagoetan gauzatzen dira. Horregatik, jarduketa berriak planteatzen direnean, ez da nahikoa teknikoki posible diren edo legez baimendu daitezkeen galdetzea. Haien ondorio metatuak eta estuarioaren funtzionamenduarekin duten bateragarritasuna ere aztertu behar dira.
Miren Onaindiak beste dimentsio bat landu zuen. Bere ibilbide akademikoa eta zientifikoa UNESCO Katedrarekin eta Biosfera Erreserben nazioarteko programarekin lotuta egonik, ondo asko erakusten du Urdaibai urteetan zehar izan dela jasangarritasuna, biodibertsitatea eta lurralde horien kudeaketa aztertzeko erreferentziazko gunea.
Esperientzia hori beste Biosfera Erreserba batzuentzat erreferentzia izan bada, haren legearen erreformak bereziki zorrotza izan behar du eta hamarkadetan pilatutako ezagutzan oinarritu behar du.
Eta plataformak, gizarte zibil antolatuaren izenean, gobernantza, partaidetza eta dimentsio soziala jarri ditu mahai gainean. Garrantzitsua, prozedura eta gobernantza eredua dira. Eztabaida ez da Urdaibaiko Legea eguneratu behar den ala ez, baizik eta nola egin behar den. Hain erreforma garrantzitsuak legegintza-prozesu propioa izan beharko lukeela defendatzen dugu, eta bermatua beharko luke gizarte zibilaren, udalen, Patronatuaren, erakundeen, adituen eta eragindako sektoreen benetako parte-hartzea.
Azken urteotan Busturialdean bizitako esperientziak erakutsi digu, Urdaibairi buruzko erabakiek lurralde-eredu zabalago bati eragiten diotela eta Erreserbaren gobernantza parte-hartzailean oinarritzea bada helburua, bere babes-lege nagusiaren aldaketak ere printzipio horri jarraitu beharko lioke.
Bost ikuspegi horiek —Eider Gotxik ordezkatutako gizarte zibila, Aitor Galarzaren hegazti eta habitaten ikuspegia, Manu Mongek nabarmendutako kudeaketa, Alex Cearretak aztertutako estuarioaren dinamika eta Miren Onaindiaren jasangarritasunaren ikuspegia— ondorio batera garamatzate: Urdaibaik bere etorkizunari buruzko eztabaida propioa behar du.
Eztabaida hori ez litzateke administrazioa sinplifikatzeko lege baten barruan artikulu batzuk aldatzera mugatu behar.
Ez da kontserbazioa eta garapena aurrez aurre jartzea. Busturialdeak enplegua, enpresak, etxebizitza, zerbitzuak eta gazteentzako aukerak behar ditu. Nekazaritza, abeltzaintza, arrantza eta turismoa ere behar ditu. Horregatik, epe luzeko lurralde-estrategia behar du. Galdera ez litzateke izan behar zenbateraino murriztu dezakegun babesa jarduera jakin batzuk errazteko, baizik eta zer eredu ekonomiko eta territorial behar duen eskualdeak. Eta nola lagun dezakeen Urdaibaik etorkizun horretan, berezi egiten duen esentzia galdu gabe.
Erreforma lege-proposamenetik ateratzeak ez du esan nahi geldiaraztea. Beste modu batean egitea esan nahi du: Eusko Legebiltzarrean berariazko prozedura bat irekitzea eta Patronatua, udalak, Aldundia, Eusko Jaurlaritza, unibertsitateak, zientzialariak, sektore ekonomikoak, lehen sektorea, ingurumen-erakundeak eta herritarrak entzutea.
Ia berrogei urtean pilatutako ezagutza baliatu behar dugu galdera garrantzitsuagoei erantzuteko: nolako Urdaibai nahi dugu hogeita hamar edo berrogeita hamar urte barru?, zer erabilera dira bateragarriak haren kontserbazioarekin?, nola egingo diogu aurre klima-aldaketari?, nola babestuko ditugu ekosistema zaurgarrienak?, nola bermatuko dugu jarduera ekonomikoa lurraldea hondatu gabe?
1989an adostasun politiko zabala lortu zen Urdaibaiko Legea onartzeko. Gaur espiritu hori berreskuratzen saiatu beharko genuke eta haren eguneraketa berme guztiekin eztabaidatu.
Dena azkar egin behar dela dirudien garaian bizi gara: arindu, sinplifikatu, desblokeatu, azkartu. Baina lurralde batzuek gogorarazten digute garrantzitsua den guztia ezin dela azkar egin. Padura bat ez da azeleratzen. Ekosistema bat ez da sinplifikatzen. Biodibertsitateak ez du legealdiez ulertzen. Eta lurralde-eraldaketa batzuek ondorioak izan ditzakete, gerora lege bat aldatuta ere konpondu ezin direnak.
Horregatik, eskaera sinplea da: atera dezagun Urdaibaiko erreforma EAJren eta PSEren lege-proposamenetik eta haren moldaketa beharrezko ikusten bada, ireki dezagun berariazko legegintza-prozesu bat hura eguneratzeko.
Gizarte zibilari entzun dakiola. Zientziari entzun dakiola. Erreserba ezagutzen dutenei eta bertan bizi eta lan egiten dutenei entzun dakiela. Eta ondoren Legebiltzarrak erabaki dezala.
Urdaibai ez baita gobernu, alderdi edo belaunaldi baten jabetza. Ondare kolektiboa da, aurrekoengandik jaso dugun ardura eta etorriko direnei eman behar dieguna.
Legea eguneratzea beharrezkoa izan daiteke.
Edonola egitea, ordea, ez.
Hain lurralde bereziari eragiten dion arau batek eraiki dezakegun adostasun politiko, instituzional eta sozialik handiena merezi du.
