Agirreren ikuskera: datozen erronka ezezagunei aurre egiteko iparrorratza
Eusko Jaurlaritzaren sorreraren 90. urteurrena ospatu dute gaur [urriak 7] Gernika-Lumoko Batzar Etxean. Jose Antonio Agirre Jaurlaritzako lehen lehendakariaren eta bere gobernuaren «balioa» nabarmendu du Imanol Pradales hamahirugarren legealdiko lehendakariak.
Patxi Lopez, Imanol Pradales, Juan Jose Ibarretxe eta Iñigo Urkullu lehendakariak.Irekia “Jainkoaren aurrean apalik, Eusko Lur gainean zutunik, asaben gomutaz, Gernikako Zuhaizpean, nere agindua betetzea zin dagit”. Jose Antonio Agirre Eusko Jaurlaritzako lehen lehendakariak askatasunaren haritz zaharraren aurrean kargua hartzean erabilitako hitzak gogoratuz ekin zion Imanol Pradales lehendakariak gaur [urriak 7] Gernika-Lumoko Batzar Etxean, Eusko Jaurlaritzaren sorreraren 90. urteurreneko ekitaldi instituzionalari.
1936ko urriaren 7an eratu zen lehen Eusko Jaurlaritza, egun “biziki hunkigarrian”. Herri oso batean etorkizunaren erantzukizuna beregain hartu du “historiako lehen lehendakaria, lehen Eusko Jaurlaritza eta lehenengo autonomia estatutua” onartu baitziren. Garai artako testuinguru “ez baikorra” izan du hizpide Pradalesek, “gure herriaren kontrako zapalketa” eman baitzen: “Jaurlaritza gerra baten erdian sortu eta eratu zen, lurraldearen bi heren militarki okupatuta zeudenean”. Gaur bildu diren politikari eta politikari ohiek egoera guzti hari aurre egin zion “belaunaldi osoaren balioa” omendu dute, “justizia historikoaren” izenean.
Imanol Pradales lehendakaria, Gernikako Arbolaren azpianIrekia
Belaunaldi horrek askatasuna eman zion herriari “amestutako Euskadi eraikitzen hasteko” eta, horregatik, horiek gogoratzeko bide onena “Euskadi defendatzea” dela deritzo lehendakariak. Hala, Agirreren politikek egungo “Euskadiren iparrorratz morala” izaten jarraitzen dutela defendatu du, gizakiaren duintasuna bermatzen baitdute.
Gerra galtzeagaz errepresioa, kartzela eta erbestea ekarri zituen garai latza hasi arren, lehen Jaurlaritzak “askatasunaren aldeko borrokari eutsi” zion, herrialdearen etorkizuna prestatzen jarraituz. Agirre zendu zenean, Jesus Maria Leizaolak hartu zion lekukoa 1960an, Jaurlaritzaren “zilegitasunaren sugarra bizirik” mantendu eta Euskal Herriaren autogobernurako gogoari hauspoa ematen jarraitzeko misioagaz. 1975ean argia ikusten hasi zen herria: “Egun hartatik hona, Agirren eta Leizaolaren ametsa egi bihurtuz joan gara”.
Gernikako Estatutua.
Gernikako Estatutuaz ere mintzatu zen Pradales, azken hamarkadetan lortutako itun politiko “garrantzitsuena” baita: “Gaurkoan danok aitortzen dugu erabaki zuzena izan zela, baina aldi berean salatzen dugu estatutua ez dela bere osotasunean bete oraindik. Herri honek ez du egoera hori onartzen eta ez du inoiz ere amore emango berea dena lortu arte”. Estatutua bete dadin lanean jarraitzeko konpromisoan berretsi, eta erantzukizuna duten eragile guztiei “autogobernuaren kausan bidelagun” izateko deia egin zien.
Euskal Etxea eta mundua 90 urteetan zehar asko aldatu dira, eta aro berriak itun politiko berria eskatzen du, egungo eusko gizarteak “erantzun berriak” eskatzen baititu: “Euskadiren orainerako eta etorkizunerako gaitasun politikoak eta berme instituzionalak behar ditugu, hezurdura juridiko-politiko berria, gure aurrekoen espirituari jarraituz”.
Indarrean dirauten hezkuntza, hizkuntza, osasun, gizarte, industria eta segurtasun eredu baten oinarriak ezarri zituen Jaurlaritzak, “beti memoria bizirik mantenduz”. Lurraldea hainbat hamarkadaz “beltzez estali dute jarrera antidemokratikoak” gogoratu zituen lehendakariak; “ETAk eta ETArekin bat egin duteek beraien proiektu politikoa inposatu nahi izan ziguten, eta estatu espainiarrak bidezkoak eta legezkoak ez diren lasterbideak ere erabili zituen”.
Lehen Jaurlaritza “harrotasunez” gogoratuz, bere ekintza politikoak utzitako bi irakaskuntza nabarmendu zituen: batetik, gizarte demokratiko bat ez dela ez inposaketaren gainean, ez bestearen ukazioaren gainean eraikitzen. “Horregatik, indarkeria terrorista babestu, bultzatu edo justifikatu duteek zor morala dute oraindik herri honekin”, adierazi du; bestetik, gizarte aurreratuetan lehentasuna den justizia soziala: “Ezin da pertsonen duintasunik egon kohesio sozialik gabe”.
Euskal Herriak “bakea eta demokrazia” bizi ditu, hainbat arlo sozial, ekonomiko eta politikotan aurrerapausoak eman baitira. Edonola ere, “inoiz ezagutu ez dituen erronkak” ere baditu: “Euskadin gaur 120 jatorri ezberdinetako pertsonak bizi gara, eta gure gizartea zahartu egin da; gure enpresak aldaketa teknologiko eta geopolitiko betean ari dira lehiatzen; klima aldaketak desafio egiten die gure segurtasunari, gure lurrari eta gure ongizateari. Eta gainera, balio demokratikoak, giza eskubideak eta proiektu europarra zalantzan jartzen dituzten indar autoritarioak hedatzen ari dira gure inguruan”.
Agirrek eta bere gobernuak bizitzea egokitu zitzaien garaiari erantdute jakin dute, eta horien ideia, printzipioa eta balioak ditu iparrorratz Jaurlaritzako seigarren lehendakariak: “Bakea eta giza eskubideak; aniztasuna eta demokrazia; gizarte justizia eta ongizatea, Europa eraikitzea eta Euskadi nazioartekotzea; duintasuna eta bizikidetza; memoria eta itxaropena; nortasuna eta kultura; autogobernua eta askatasuna. Bi hitzetan: Euskal Arima”.
Lau erronka nagusi.
Herriak aurrean dituen gutxienez lau erronkari aurre egiteko moduak definituko du Bizkai, Araba eta Gipuzkoaren etorkizuna, Padralesen iritziz. Lehen erronka “gure ongizaterako, gizarte-kohesiorako eta askatasunean bizitzeko oinarri” den migrazioagaz lotu du, eta migratzaileak deitu zituen bertora etorri eta herria “elkarrekin” eraikitzera. Eraldaketa ekonomikoa, teknikoa eta industriala da beste erronketako bat, hurrengo hamarkadetarako “aberastasuna, oparotasuna eta ongizatea sortzeko oinarri berriak” sortu eta indartzea dagoelako jokoan.
Argazkia: Irekia
Euskaldunen izaera eta mundu ikuskera definitzen duten euskara eta euskal kultura ere aipatu zituen, gizarteari “bultzada berria” ematea dagokiola nabarmenduz: “Gizartea gero eta irekiagoa eta globalagoa den honetan, gure seme-alabek euskaraz bizitzen jarraitu ahal izateko bultzada berria behar da”.
Proiektu europarrak “Euskadiren etorkizuna islatzen” duela eta, hori indartzen laguntzeko beharra aipatu du: “Nazioarteko espazioa aukera bat da Euskadi bezalako estaturik gabeko nazioak indartzeko”.
Euskal Etxea ere aldarrikatu du, munduari ilusioz eta anbizioz begiratzeko leku “seguruena” baita: “Euskal Etxeak historiaren gorabeherei aurre egiteko aukera eman du, eta gure ardura morala da zaindu, babestu, handitu eta hobetzea”.
Agirreren gobernuaren ikuskerari jarraipena emateko konpromisoa hartu du Pradalesek: “Lehendakari, zuon lekukoa arduraz hartzen dugu. Denon ikurrina gogoz astintzen dugu, herri honen arima ez zutelako konkistatu eta ez dutelako sekula konkistatuko. Gizon eta emakume askez osatutako herri hau etorkizun aske eta hobera eramango dugula zin dagit”.
