Oroitzapenak zubi, dolura salto egiteko
Duela zazpi urte inguru hasitako ibilbidea «oparoa» izan da Motx pailazoarentzat, eta gaur, hirugarren ikuskizuna estreinatuko du Bermeoko Kafe Antzokian: ‘Oroitzapen ederrak’. Umoretik, errespetutik eta naturaltasunetik doluaren pedagogia egingo du Iker Gonzalezek oraingoan, lehenengoz oholtza Enara Dominguezekin partekatu bitartean.
Oroitzapenetik oroitzapenera eta oholtzatik oholtzara salto, kantu, irri eta dantza egiteko prest dago berriz ere Motx pailazoa. Bermeoko Kafe Antzokiak bere hirugarren ikuskizunaren estreinaldia hartuko du gaur, 18:00etan. Oroitzapen ederrak izeneko lanak pauso garrantzitsua markatuko du Iker Gonzalez bermeotarrak sortutako pertsonaiaren ibilbidean: formatu handira egingo du jauzi, eta lehenengoz, ez da bakarrik egongo oholtza gainean. Enara Dominguez busturiarra izango du bidelagun oraingoan, amonaren paperean sartuta.
Ia zazpi urteko bidean, pixkanaka sendotzen joan da Motx pailazoaren proiektua. Gonzalezek azaldu duenez, denbora tarte horretan “denetarik” bizi izan dute, tartean, pandemia eta hamaikatxo saio. Hala ere, pausoz pauso egin dute aurrera: “Gutxi-gutxika hobetzen joan gara, baina beti helburu jakin batzuk argi izanik. Finkatutako helburuak bete ezean, ez dugu hurrengo pausorik eman”.
Pailazogintza, Gonzalezentzat, lanbide bat baino gehiago da. Bizitzeko modu bat. Bere hitzetan, “paila izatea aske izateko modu bat da”. Izan ere, Motx pailazoak askatasun handiagoa ematen diola sentitzen du: “Pailazoz janzteak Ikerrek egingo ez lituzkeen gauza asko egiteko ahalmena ematen dit, hegoak atera eta hegan egiteko ahalmena”. Sudur gorriaren atzean, bere egunerokoan egin gabe uzten dituen gauzak egiteko bidea aurkitzen du bermeotarrak.
Oroitzapen ederrak lanarekin, proiektuaren dimentsioa handitzeko urratsa emango du Motxek.
Motx eta amona Isabel, karakterizatuta.
Gonzalezek aspalditik zaukan buruan aldaketa hori, eta ikuskizun berria “zubi” moduko bat izango dela dio: “Eszenografia aldetik zein parte hartzaile aldetik, aurrerapauso bat emango dugu. Formatu handira salto egiteak orain arte izan ez ditugun bide asko irekitzen dizkigu, gainera”.
Horrez gain, praktikoa ere bada erabakia. Orain arteko saioetan, berak bakarrik gidatzen zuen emanaldia, eta horrek zailtasunak zekartzan: “Ordubete pasatxoko saioa pailazo edo aktore batek bakarrik gidatzea oso zaila da lan karga aldetik, baina baita ikuslea asetze aldetik ere”. Uste du bi pertsona oholtza gainean egoteak emanaldia “aberatsagoa” egingo duela.
Eta hor sartzen da Dominguez. Aktore gazteak amonaren papera egingo du —emanaldian izenik aipatzen ez den arren, Amona Isabel izango da—. Gonzalezek pozik hartu du bidelagun berria: “Zerotik hastea bezala izan da niretzat. Ez dut bakarrik lan egiten, ezta gidoia bakarrik prestatzen ere. Beste dinamismo batean sartu gara, eta Enararekin oso erraza izan da dena”. Dominguez ere iritzi berekoa da. Dioenez, prozesua “erraza” izan da: “Ikerrekin lan egiteak gauzak erraztu dizkit. Konfiantzatik lan egiten dugu, eta oso gustura sentitu naiz uneoro”.
Beretzat erronka berezia izan da pertsonaia sortzea: “Nigandik oso urrun dagoen pertsonaia da amona”. Eta hori oinarri izanik, lanketa handia egin behar izan dutela aitortu du. Motxen eta amonaren arteko harremana “sinesgarria” izan dadin ere entsegu asko egin dituzte. Eta gaur entsegu horien guztien emaitza plazaratuko dute.
Dolua, ardatz.
Ikuskizun berriak heriotza eta dolua izango ditu ardatz. Gonzalezen ustez, azken urteetan heriotzaren pedagogiaz gehiago hitz egiten hasi bada ere, oraindik tabu handia da. “Hori apurtzeko bide gehiago daude gaur egun, eta argi neukan heriotzari proiektu bat eskaini nahi niola”, azaldu du.
Bere bizitzan “oso presente” egon da dolua, eta horregatik jorratu nahi izan du. Aurreko ikuskizunetan, laguntasuna eta emozioen kudeaketa landu zituen; oraingoan, ordea, heriotzari begiratu dio, baina umoretik eta naturaltasunetik: “Jaiotzen garen bezala, hilko gara. Horregatik, umoretik landuko dugu dolua; kantuz, irribarrez eta dantzarekin”. Aurreratu dutenez, naturak ere pisu handia izango du: “Naturatik gatoz eta naturara goaz denok, eta horrek pisu handia izango du ikuskizunean”.
Iker Gonzalez eta Enara Dominguez.
Dominguezen iritziz, pailazogintzak aukera berezia ematen du gai sakonak lantzeko: “Normalean, barrean eta dibertsioan oinarritzen da pailazogintza, baina garrantzitsua da gai sakonak ere horren bidez lantzea”. Umeei mezu bat helaraztea dute helburu biek ala biek, beti ere, dinamismoari eta umoreari eutsiz.
Ikuskizunaren jatorriak ere badauka bere historia; beste proiektu batean oinarrituta dago gaur estreinatuko duten emanaldia. Duela bi urte hasi zen Gonzalez buruan ideia mamitzen, eta hasieratik argi eduki zuen oroitzapenen inguruko ipuin ilustratu batek emango ziola hasiera amaierako ikuskizunari. Izan ere, iaz argitaratu zuen Oroitzapen eder bat liburua, eta hortik dator oholtzarako bertsioa: Oroitzapen ederrak.
Izenaren atzean ere badago azalpena: liburuak Motxek bere lagun Martintxorekin daukan oroitzapen jakin bati egiten dio erreferentzia; ikuskizunak, ordea, Martintxorekin bizitako oroitzapen gehiago biltzen ditu.
Proiektua lantzeko laguntza dauka Gonzalezek. Heriotzaren gaia arduraz jorratu nahi izan du, eta horregatik, Hil Argi eta Gehiago Gara elkarteetako kideekin aritu da lanean: “Mimo handiz landu nahi izan dut, hitz egokiak erabiliz eta gaia errespetuz tratatuz”.
Formatu handiko ikuskizunera saltoa emanik, beste galdera bat ere plazaratu dute: nola ibili herriz herri? Orain arte Euskal Herri osoan aritu da Motx pailazoa, “goitik behera eta eskumatik ezkerrera”. Gonzalezek “bereziki presente” izan ditu herri eta auzo txikiak.
Bertsio txikiagoaren ideia.
Orain, ordea, formatu handiagoak zailtasunak ekar ditzakeela jakin badakite. Hala ere, irtenbideak bilatzen ari dira: “Segur aski ikuskizunaren bertsio txikiago bat egingo dugu, Euskal Herriko bazterrik txikienetan ere egon ahal izateko”.
Gaurko estreinaldia, beraz, etapa berri baten hasiera izango da Motx pailazoarentzat: oroitzapenez, kantuz, dantzaz eta barrez heriotzari begiratzeko gonbita egingo du, han eta hemen.
