«Euskaldunako borrokan emakumeek egin zutena ezagutzera eman dugu»
Uxu Ondarroako emakumeen taldeak antolatuta, Zuazoren 'Nosotras, mujeres de Euskalduna' proiektatuko dute hilaren 10ean, 19:00etan, Etxelilan; protagonista batzuk ere han izango dira.Nola sortu zitzaizun dokumental hori egiteko ideia?Egia esan, kanpoti...
Uxu Ondarroako emakumeen taldeak antolatuta, Zuazoren ‘Nosotras, mujeres de Euskalduna’ proiektatuko dute hilaren 10ean, 19:00etan, Etxelilan; protagonista batzuk ere han izango dira.
Nola sortu zitzaizun dokumental hori egiteko ideia?Egia esan, kanpotik etorri zitzaidan proposamena. Zinebi Bilboko dokumentalen eta film laburren nazioarteko jaialdiak urte batzuk daramatza Bilboko errealizatzaile eta zuzendarien lanak sustatzeko helburuagaz. Iaz horren alde egiten zuten hirugarren urtea zen, eta Bilboko zuzendari bategaz dokumental formatuko lan bat egin nahi izan zuten.
Eta zuregana jo zuten.
Niri etorri zitzaizkidan proposamen zehatz bategaz: Euskaldunaren inguruko artikulu bat eman zidaten, zeinetan lerro baten aipamen txiki bat zetorren esaten Euskaldunako langileen emakumeek ere itxialdia egin zutela, gizonei babesa erakusteko. Esan zidaten ikusteko ea gai hori posible izan ahal zen, ea mamirik bazegoen. Ni gaia aztertzen eta tira egiten hasi nintzen.
Zerregaz topo egin zenuen?
Nahikoa jarraian topo egin nuen dokumentalean agertzen den protagonista bategaz: Maribi Marañon. Berak komentatu zidan bazegoela beste neska bat gai beraren inguruan ikertzen ibili zena. Pertsona hori Araitz Rodriguez antropologoa zen, eta beragaz harremanetan jarri nintzen. Rodriguez Euskaldunan lan egin zuen baten alaba da, eta behar pertsonal bat tarteko hasi zen ikertzen. Berak ere ez zeukan oso argi emakumeen parte hartzea zenbaterainokoa izan zen. Ni heldu nintzenerako gaia nahikoa alboratuta zeukan, uste zuelako ez zuela informazio askoz gehiago lortuko, memoria oso galduta zegoelako.
Elkarlanean jarduteko proposamena egin zenion?
Hori da. Hasieran bai Rodriguez eta baita ni ere konturatu ginen itxialdi hartan parte hartu zuten emakumeek ere ez zutela ondo-ondo gogoratzen 30 urte atzera egindakoa; ahaztuta edo albo batera utzita zeukaten. Ez ziren gogoratzen zenbatek parte hartu zuten, nortzuk ziren… Kontuan eduki 200 emakume inguruk parte hartu zutela, eta gu zazpi bat emakumerengana ailegatu gara.
Harrigarria da 30 urteko ekintza hori ahanzturan jaustea, ez?
Kontua da emakume horiek orduan egin behar zutena egin zutela eta ez dutela egindakoa babesteko ez espazio komunik ez eta memoria kolektiborik ere sortu. Adibidez, Euskaldunan lan egin zuten gizonak urtero batzen dira. Emakumeek ez dute horrelakorik egin. Askok, gainera, ez zuten inoiz gehiago hitz egin gai horretaz. Beraz, dokumentalagaz emakume horiek zer egin zuten kontatu nahi izan dugu.
Orduko ekintza gogora ekartzeko ariketak nola egin zenituzten?
Itxialdia egin zuten lekutik ahalik eta hurreen beste itxialdi bat egin genuen. Horretan, bideoen proiekzioak ipiniz, argazkiak erakutsiz, guztion diskurtsoak bilduz… gogora arazten hasi ziren.
Eskuan jarri zizuten artikulu hartan agertzen zen esaldi txikitik atera zenuten dena.
Hori da, tira eta tira, dokumentala egitera ailegatu ginen.
Emaitzagaz pozik geratu zineten?
Bai. Prozesua oso polita izan da, aberasgarria. Emakumeak eurak ere oso pozik ikusi ditut prozesu honetan parte hartzearren eta lortutako emaitzagatik. 30 urte beranduago garai hartan egin zutenari horrelako balioa emateak indartu egin ditu.
Zergatik ikusi behar da dokumentala?
Arrazoi asko daude. Alde batetik, emakume horiek egin zutena jendeak ez dakielako. Gainera, orduan emakume horietako askok eta askok etxean ere gizonari aurre egin behar izan zioten borroka horretan parte hartu ahal izateko. Bestetik, merezi duelako horrelako memoria berreskuratzea. Gero, gogoeta egiteko gonbitea egiten dugu: gaur egun hiriek gure iragana albo batera utzi eta gure historia eta gure nortasuna kontuan eduki gabe berriztatzeko daukaten ohitura jomugan jarri nahi izan dugu. Bilboko itsasadar horretan egin denari, adibidez, dokumentalean kritika txiki bat egiten zaio, edizioaren bitartez. Azken finean, berriztatzerakoan ez garelako gai izan gure izaera mantentzeko.
