Gloria Totorikaguenak jaso du Manuel Lekuona Saria, diasporaren ikuspegia zabaldu eta aberastearren
Gloria Totorikaguena Egurrolak 2025eko Manuel Lekuona Saria jaso zuen, atzo (maiatzak 19), Gernika-Lumon. "Euskal diasporaren ikerketan aitzindari, komunitateen arteko zubigile, kulturaren sortzaile eta Euskal Herria mundu mailan kokatzen lagundu duen pertsona" delako dagokiola saria azpimarratu zuten Eusko Ikaskuntzak.
Remigio Mendiburuak sortutako brontzezko eskultura jaso zuen atzo Gloria Totorikaguena ikertzaileak.Eusko Ikaskuntza Euskal Komunitate Globalarentzat ekarpen garrantzitsua izan zitekeen lana egin duten pertsonak omentzeko sortu zuen Eusko Ikaskuntzak Manuel Lekuona Saria, 1983an. Remigio Mendiburuak sortutako brontzezko eskultura jaso duten pertsonen zerrenda luzea da, eta atzo [maiatzak 20] izen berri bat gehitu zioten: Gloria Totorikaguena Egurrola. Zientzia Politikoetan doktore eta euskal disporaren euskal jatorriko ikertzaile estatubatuarrak Gernika-Lumon jaso zuen saria, bere gurasoen jaioterrian.
Ohorezko aurreskuagaz hartu zuten Totorikaguena Elai Alai aretoan, eta jarraian, Jose Mari Gorroño Gernika-Lumoko alkateak hartu zuen hitza; sarituaren bitartez euskal diasporako jende asko ezagutu zuela eta horrek “pertsona gisa aberastu” zuela nabarmendu zuen. Bere berbaldian diasporarekin izandako harreman estuaren bitartez “elkarrengandik ikasi eta elkarri laguntzeak duen balioa” azpimarratu zituen.
Manuel Lekuona Saria boto bidez erabakitzen da, bi motatako botoak zenbatuz: batetik, euskal komunitate globalera irekitako partaidetza birtual bidez jasotakoak —%40— eta, bestetik, epaimahai instituzional batek emandakoak —%60—. Irene Larraza Etxepare Euskal Institutuaren zuzendariak jakinarazi zituen urriaren 21ean burututako epaimahai instituzionalak Totorikaguenari aitortza publikoa egiteko kontuan hartutako arrazoiak: “Konpromisoa, sustapena eta dibulagazioa dira Gloria Totorikaguenaren jardunaren ezaugarri nagusiak. Euskal diasporaren inguruko ikerketan aitzindarietako bat izan da eta lan hori nazioarteko bokazio argiarekin egin du. Bere jardunaren bidez diasporaren ikuspegia zabaldu eta aberastu du”.
Boisen jaiotako ikertzaileak burutako ikerketa eta argitalpenak ere gogoratu zituen, horien zabalkundearen bitartez Tototikaguena euskal kulturaren “hedatzaile nagusietako bat” bilakatu delako: “Euskal diasporaren ikerketan aitzindari, euskal kulturaren nazioarteko sustatzaile, komunitateen arteko zubigile, kulturaren sortzaile eta aholkulari aktibo, eta Euskal Herria mundu mailan kokatzen lagundu duen pertsona delako dagokio 2025eko Manuel Lekuona Saria Gloria Totorikaguena Egurrolari“.
Gloria Totorikaguena: “Nongoak gara? Euskal mundukoak gara, hainbat dimentsio dituen belaunaldi askoko nazioarteko uhin horretakoak”
Eusko Ikaskuntzako lehendakaria den Ana Urkizak ere Totorikaguenak “Euskal Herriaren garapenari egindako ekarpena” azpimarratu zuen, iraganean eta gaur egun arte euskal kultura eta identitatearen nazioarteko hedatzaile nagusia dela adierazita. Bere ibilbide “intelektualagatik eta bere giza ezaugarriegatik” saritu dute, eta aitortza egiteko “bakearen sinbolo unibertsala” den Gernika-Lumo baino “leku hoberik ez dagoela” uste dute Eusko Ikaskuntzakoek. Bakeaeren sinbolo izanaz gain gainera, ikertzailearen gurasoak, Mari Carmen Egurrola eta Teodoro Totorikaguena, bertan ezagutu, ezkondu eta bizi ziren, Amerikako Estatu Batuetara ihes egin behar izan zuten arte.
Eusko Ikaskuntzak lehenengoz aitortu dio saria euskal diasporako pertsona bati, “espezialista garrantzitsuenari”: “Gloriak arima ematen du gure izateko eta bizitzeko modua ezagutarazteko, gure identitatea eta euskaldunok partekatzen ditugun baloreak mundu guztian zehar zabalduz”.
Eusko Ikaskuntzako lehendakariak Totorikaguenaren ikerketek “ethos euskaldun baten existentzia” erakusten dutela azpimarratu du, baita munduan zehar sakabanatuta dauden euskaldunak definintzan dituzten ezaugarri komun batzuk egon badaudela ere, nahiz eta “harrera-kultura bakoitzean modu desberdinean agertzen diren”. Totorikaguenak, “indibidualismoa nagusitzen” den garaian euskaldunen artean “guk kolektiboa” nabarmentzen dela antzeman du. Diasporako euskaldunek “euskal nortasuna gehitu eta osatzen” dutela dio eta Euskal Etxeak euskal nortasuna eta baloreak praktikatzeko leihoak direla, “etxetik urrun dauden gertuko etxeak”.
Argazkia: Irekia
Saria berak jaso arren, atzoko errokonozimenduak “zazpi lurralde historikoen barruko zein kanpoko milaka pertsona” barnebiltzen dituela aldarrikatu zuen Totorikaguenak Urkizaren eskutik brontzezko eskultura jasotzean. Eusko Ikaskuntzaren lana eskertu zuen, azken 30 urteetan ikertu, argitaratu eta kolaboratzeko aukera eskaini diotelako.
Boiseko Euskal Etxean izandako hastapenak gogoratu zituen eusko-estatubatuarrak, 19 urte besterik ez zituela presidenteorde zela euskal demokraziako lehen Eusko Jaurlaritzarekin izan zuen harremana azaltzean: “Euskal diasporaren egoera ezagutu nuen eta Zientzia Politikoak ikasi eta Imigrazio eta Diasporako Ikasketak burutzera animatu ninduen”. Denboran zehar mantendu du harremana euskal agintariekin, eta hainbat Lehendakarirekin eta euskal unibertsitate sistemako errektore eta errektoreordeekin ere gertutik lan egin du. Aipamen berezia egin zion ekitaldian aurkezle lanetan aritu zen Iñaki Goirizelaia EHUko errektore ohiari, berarekin batera munduko diaspora eta euskal identitateari buruzko lehen ikastaroak martxan jarri baitzuen EHUn.
“Zu nongoa zara?” da Totorikaguenak gehien entzuten duen galdera: “Kaxa batean sartu nahi naute, erantzun geografikoa espero dute. Kanpoan bizi garenon identitatea, baina, konplexua da. Nongoak gara? Euskal mundukoak gara, hainbat dimentsio dituen belaunaldi askoko nazioarteko uhin horretakoak”.
Imanol Pradales: “Gure diasporak komunitatea eraikitzeko eta munduko hainbat lekutan bere identitateko kolektiboa bizirik mantentzeko gaitasuna erakutsi du”
Ikerlariak, banakoek “erakundeetan eragin dezaketela eta eragin behar dutela” sinetsita, hainbat proiektutan mobilizatzera animatu zituen euskal komunitateak eta Euskal Herriaren lagunak, besteak beste, “beren komunitateetan eta sare globaletan lider euskaldun etikoak prestatuko dituzten pentsamendu plataforma erakargarriak” sortzera, edota Picassoren Guernica “etxera” ekartzera. Horretarako, baina, “beharrekotzat” jo zuen euskal ekintza kolektibo globalaren potentziala, “Euskadi Globala” baliatzea.
Imanol Pradales Lehendakariak ez zuen ekitaldia galdu nahi izan. Bere hizketaldia “laguna” duen Totorikaguena zoriondu eta euskal diasporak urteetan zehar askotariko errealitateetara egokitzeko erakutsitako “gaitasun aparta” balion jartzeko erabili zuen: “Gure diasporak komunitatea eraikitzeko eta munduko hainbat lekutan bere identitateko kolektiboa bizirik mantentzeko gaitasuna erakutsi du”.
Euskal diasporak euskal historiaren une erabakigarrienetan “maila eman” zuela gogoratu zuen, gerra eta diktadura garaian herriak “eutsi” eta nazioartean ahots propioa izatea ahalbidetu baitzuten. Lotura ekonomikoak, zientifikoak, prestakuntzakoek eta kulturak ehuntzeko “funtsezkoa” izan zen euskal diaspora.
Totorikaguenaren lanak, diasporaren kontzeptua “mundura zabaltzen eta berritzen” laguntzen duela azpimarratu zuen Lehendakariak, euskal diaspora “eremu eta belaunaldi berrietara” proiektatzen duelako.
