Idurre Bideguren Bermeoko alkatea
Herri euskalduna da Bermeo; hamar biztanletik bederatzik ulertzen dute euskara. Herritarrek, gainera, euskalduntzat dute udala. Eta bada horren adibiderik: euskara hutsean idatzita daude udalean sartzen dituzten idatzien %74. “Horrelako erakunde batean lan egitea gozamena da”, dio Bermeoko alkate Idurre Bidegurenek. Baina haren ustez, hizkuntza normalizatzeko oraindik badago zer eginik, eta TELP tailerra politikarien jardunera eraman duen Bizkaiko lehenengo alkatea izan da.
Udal langileentzat eta politikarientzat TELP tailerra antolatu zenuen. Nondik zetorkizun behar hori?
Bermeoko Udalean, egia esan, pauso handiak eman dira euskararen normalizazioan. Bermeo arnasgune bat da, jende askok dakielako euskaraz. Hala ere, ikusi izan dugu erabileran asko dagoela egiteko, eta hori nola bultza dezakegun hausnartzen aritu garenean, ikusi dugu euskaldunok ipintzen ditugula oztopoak. Gehienetan aurreiritziengatik izaten da, edo ez garelako eroso sentitzen. Udalean ere antzeman izan dugu gure artean hitz egitean askotan gaztelera erabiltzen dugula.
Eta zertan lagundu du tailerrak?
Tresnak eskaintzen ditu, eta horregatik da interesgarria. Eroso sentitzen ez zaren momentuetan eta euskaraz hitz egiten askoz erosoago sentituko zinatekeen momentu horietan, egoera kudeatu ahal izateko tresnak ematen ditu tailerrak. Norberaren aukera euskara baldin bada, hobeto sentitzeko tresnak ematen dizkizu. Gainera, kontu emozionala eta kognitiboa lantzen ditu, eta aztertu egiten du euskaldunok zergatik egiten dugun euskaraz edo erdaraz aritzeko aukera. Beraz, udal langileek tresna horiek menperatzea ere garrantzitsua iruditu zitzaidan.
Baliagarria izan da, beraz.
Hala izan da, bai. Datu batzuk eman dizkigute, eta hausnarketa sakona egin dugu. Bi saio egin ditugu, eta batetik bestera ariketa bat jarri ziguten. Kontuan hartu behar genuen zenbat aldiz jotzen dugun gaztelerara, eta zein egoeratan. Hala, ohartu izan gara askotan gazteleraz egin behar bada eta beste erremediorik ez bada gazteleraz egiten dugula. Baina askotan gaztelerara jotzen dugu uste dugulako aurrean dugun pertsonak euskaraz ez dakiela. Aurreiritziak ditugu, eta leku batzuetan eta pertsona konkretu batzuekin, gazteleraz egiten dugu. Etorkinekin berdin, uste baitugu ez dutela euskaraz jakingo. Beraz, aurreiritzi horiek desmuntatzea lortu dugu tailer horrekin. Adibide adierazgarri bat: lau pertsonako herri batean batek ez daki euskaraz; beraz, % 75 euskalduna da. Lau biztanleen arteko elkarrizketen konbinazioak 11 dira, eta euskaldun guztiak euren artean euskaraz eginda ere, 11 elkarrizketa horietatik 7 gazteleraz izango dira. Herritarren %75 euskalduna izan arren, euskararen erabilera % 35ekoa izango da. Orduan ohartzen zara zenbat aukera dauden hizkuntza bat galtzen uzteko, eta zein garrantzitsua den lehen berba euskaraz egitea.
Azken kale neurketen arabera, Bermeon ere behera egin du euskararen erabilerak.
Bai, eta Bermeon gertatzen dena herri euskaldun askotan ari da gertatzen. Nik uste dut kontzientziazio aldetik lasai xamar dabiltzala herri euskaldunak; hau da, aukeran dugu gazteleraz edo euskaraz egitea; eta inkontzienteki, gaztelerara jotzen dugu. Arrazoiak asko izan daitezke. Euskaldunak askotan zigortu gaituzte euskaraz egiteagatik, hori ere ez da ahaztu behar. Bestetan, euskaraz egin eta gazteleraz egiteko eskatu digute… Kolpe asko hartu ditugu lehen berba euskaraz egiteagatik. Barneratuak ditugun kolpeak dira, eta horiei aurre egitea ez da erraza. Hizkuntza bat baino gehiago menperatzen ditugu, eta aukera egin behar izaten dugu; horrek gure barruan estresa sortzen du une oro. Hizkuntza bat baino ez baduzu, hori erabiltzen duzu, eta errespetatu egiten dizute. Baina guk barne borrokak izaten ditugu hizkuntza aukeratzeko, eta aukera egiterakoan, askotan errazenera jotzen dugu, gurea diskriminatuz.
TELP tailerraren helburua da politikarien artean eta udalean euskaraz jardutea. 19 lagunek parte hartu duzue. Eta Bizkaian aitzindari da Bermeo horretan.
Bai, urte askotan lan handia egin du eta erreferente bihurtu da Bermeoko Udala. Oso euskalduna da, eta lan egiteko hizkuntza euskara da. Baina erronka garrantzitsuak ere baditugu oraindik, eta guk, politikari garenok, eredu eman behar dugu gauza askotan, baita hizkuntza aukeratzean ere. Askotan, gaztelera, ingelesa edo frantsesa aukeratu beharko dugu… Baina euskara ere izan dadila aukera bat. Normalizaziorako oraindik asko dago egiteko, baina inoiz lortuko bagenu naturaltasunez euskaraz egitea, euskara aukeratzea eta txarto ez sentitzea, orduan, lorpen handia izango litzateke. Eta politikarientzat hori erronka bat dela esango nuke.
Zer behar da horretarako?
Nik uste dut gutxinaka lortzen ari garela. Gure agerraldietan euskaraz hitz egiten dugu, eta ez dut uste inor erasoa sentitzen denik. Euskara da nire hizkuntza, nik gustuko dut euskaraz egitea, eroso sentitzen naiz euskaraz hitz egiten eta hori da nik egin dudan aukera. Eta aukera hori ere errespetatu egin beharko litzateke.
Normalizazioa du helburu Euskara Biziberritzeko Plan Nagusiak ere. Aurten, gainera, plan hori modu berritzailean garatuko du Bermeok. Sail bakoitzak bere plana egiteko aukera du, ezta?
Bai. Guretzat, helburua da euskararen erabilera handitzea eta ezagutzen dutenen artean euskara erabiltzea, baita udalean ere. Eta TELP tailerrarekin, lidergoa ere lantzen da. Izan ere, guk jakin ez arren, eragin egiten dugu besteongan. Hau da, langileek ez badute ikusten arduradun politikoek euskararen erabileran aurrerapausoak eman nahi dituztela, eurek ere ez diote garrantzirik emango. Baina horretan ari gara, eta sail bakoitzak erabaki beharko du zein programa garatu euskaran aurrerapausoak emateko, bere helburuak zehaztuz. Inork inposatu beharrean, nork bere aukerak egin eta bere helburuak zehaztu ditzala.
Eta herrian nola indartu euskara?
Hainbat hitzarmen ditugu hainbat eragilerekin, eta harremanetan gaude. Hainbat gauza ditugu lantzeko, baina udalarentzat euskara garrantzitsua dela ikusiz gero, eurek ere garrantzia emango diote. Iaz ere lan polita egin genuen hainbat talderekin.
