Txilen sartzea galarazita dauka Asel Luzarragak (Bermeo, 1971). 2010ean herrialde hartan jasandakoa azaldu nahi izan du 'Los buenos no usan paraguas' liburuan. Sortutako muntaia hobeto azaltzeko, gainera, DVD bat erantsi diote liburuari.
Asel Luzarraga, liburua eskuetan
Buenos Airesen (Argentina) bizi da orain Luzarraga; hortaz, bideokonferentzia bidez parte hartu zuen liburua aurkezteko orain dela bi aste Santiagon (Txilen) egindako ekitaldian.
Zein helbururekin idatzi duzu Los buenos no usan paraguas liburua?
Helburu nagusia, nire kasua eredu hartuta, disidentzia eta programatutako gidoitik ateratzen den guztia kriminalizatzeko eta zigortzeko estatu guztiek dauzkaten bideak biluztuaraztea zen. Hasieran ez neukan horrelako libururik egiteko asmorik, are gutxiago gazteleraz, baina Jaime Madariaga abokatuak erantzukizun gisa egin behar nuela ikusarazi zidan. Halako asko gertatzen dira munduan, zer esanik ez Txilen, eta gutxitan idazten da esperientzia horietatik. Idazteko ohitura daukat, eta, beraz, antzeko egoeran daudenei lagun diezaiekeen zerbait egitea pentsatu nuen. Borrokarako tresna legez hartu dut liburua, eta baita kontzientzia pizteko ere bai. Eta, neurri batean, salaketaren eskutik barrena husteko bidea ere izan da, seguruenik.
Norberaren esperientziaz idaztea erraza al da?
Zentzu batean erraza, gogoratu baino ez duzulako egin behar; ez duzu ezer asmatu behar. Alde horretatik, oso automatikoa, oso berezkoa izan da idazteko prozesua. Oroimenari laguntzeko tresna bakan batzuk eskura eduki ditut, esaterako, orduko agenda. Gutxieneko plangintza bat egin nuen aurretik, garrantzitsua zela uste bainuen ezer tintontzian gera ez zedin. Beste guztia, berriz, idazteko unean barrutik irtendakoa da. Zailena batzuetan orekari eustea da, norberaren buruarengandik urruntzea, hoztasunaren eta borborka dabiltzan sentimenduen artean mugitzea. Baina, oro har, une pertsonal gogor batzuk alde batera utzita, erraza izan dela esango nuke. Bestalde, muntaiaren funtsa hobeto ikusarazi ahal izateko, DVD bat erantsi diogu liburuari, poliziak ateratako argazkiak, bideoak eta bestelako materiala irakurleen begien aurrean jarri ahal izateko.
Zer dela-eta liburuaren izenburua?
Liburuan bertan azaltzen denez, epaiketaren lehen egunean lagun batek botatako esaldia da. Egun euritsua zen, eta gu eta defentsako abokatuak, salbuespenik barik, aterkirik gabe agertu ginen epaitegian. Ondoren, fiskalak eta haien taldea agertu ziren, aterki banarekin, lehor eta txukun. Gure ondotik igarotzean bota zuen lagunak esaldia eta guztioi geratu zitzaigun barru-barruan. Hainbat zentzutan uler daiteke, metafora polita da.
Orain arte eleberriak idatzi dituzu; oraingoan, genero berri bat landu duzu. Gustura ibili zara genero horretan?
Bai, oso naturala egin zait; eta, gainera, hausnarketa politikoetan sakontzeko bidea eman dit. Neurri batean, saiakera politikoa ere bada liburua, estatuaren disekzio txiki bat. Baina fikzioa nahiago. Poliziak orduan eten zidan eleberria pixkanaka ehuntzen nabil orain.
Beste aldaketa bat hizkuntza izan da, gazteleraz idatzi baituzu oraingoan. Zer moduz moldatu zara?
Hizkuntza batetik bestera aldatzeak erregistro aldaketa ere badakar, baina nire ama hizkuntza gaztelera dela kontuan hartuta, aldaketa ez da oso zaila izan. Agian, gazteleraz esaldi oso luzeak kateatzeko dudan joera argiago geratu da. Alde horretatik, euskarak, beharbada, estilo arinagoa ematen dit, baina ez dut bien arteko aldea kontzienteki aztertu. Dena dela, euskarara itzultzea nahiago dut. Esango nuke prozesu literarioa eta hizkuntza bera kontzienteago egiten zaidala euskaraz, eta gehiago gozatzen dudala. Ez zait burutik pasatu eleberri bat gazteleraz idaztea. Hori bai, idatzita ditudan horiek pixkanaka gaztelerara itzultzen nabil, eta esperientzia ederra izan da orain artekoa. Utopiaren itzalak eleberriaren autoedizio txiki bat egin nuen hemen, lagunei oparitzeko eta Buenos Airesen zabaltzeko. Harritu egin nau gazteleraz irakurri dutenen erantzunak.
Azken liburua eskuragarri al dago Euskal Herrian?
Oraindik ez, baina laster egotea espero dut. Hagin argitaletxe nafar antiautoritarioaren eskuetan dago liburua, eta horiena moduko lan boluntarioa beti zailagoa bada ere, udazken-negu honetarako kalean egotea espero dut. Badakit ilusio handiz hartu zutela liburua argitaratzeko proposamena, eta lan txukuna egingo dute.
Beste libururen batean lanean ari al zara?
Bai, esan legez, Txilen nengoela poliziak eten zidan eleberriari heldu diot berriz, kendu zidaten ordenagailua berreskuratu ondoren, eta pixkanaka noa. Besteetan baino astiroago agian, Buenos Airesen gauza askotan sartuta nabilelako. Bestalde, eleberri honek beste batzuetan baino gehiago pentsarazten dit. Haren egitura eta planteamendua zailagoak egin zaizkit. Bioklik izango du izena ziurrenik, eta etorkizuneko Euskal Herrian kokatutako distopia apur bat orwelldarra da. Ea datorren urterako amaituta dudan. Gainera, haren atzean beste proiektu batzuk ditut ate joka, eta horiei heltzeko gogoa ere badaukat.
