Busturialdeko Hitza

Esnatu dinamika aurkezten ari dira herriz herri, "eragileak ahalduntzeko eta kontzientziatzeko"

Busturialdeko Hitza — 2026-05-25 14:31:13

Apirilaren 14an aurkeztu zuen Esnatu ekimena Udalerri Euskaldunen Mankomunitateak, arlo askotariko hamazortzi eragilerekin batera, Orion, eta orain, herriz herri, euskararen egoera erakusten duten datuetan eta bilakaeran oinarrituta, hitzaldiak antolatzen ari dira, beti ere eragileak “ahalduntzeko eta kontzientziatzeko” asmoarekin: “Herriz herri edo eskualdez eskualde euskararen egoera erakusten duten datuetan eta bilakaeran oinarrituta, hitzaldiak edo foroak antolatu dituzte UEMAk eta udalek”.

Eguen honetan (maiatzak 28) Muxikan elkartuko dira. Arritxu Zelaia UEMAko teknikariak emango du Esnatu. Gure hizkuntzak har dezan arnas hitzaldia, 18:00etatik aurrera, Ariatzako eskolan Euskararen egoera eta bilakaeragaz batera, Euskal Herriko zein Muxika, Ibarruri eta Gorozikako datuak aztertuko dituzte.

Ean, berriz, ekainaren 3an (eguaztena) daukate hitzordua. 18:30an Eskolondon bilduko dira Zelaiagaz. Eako Udalak, Euskara Batzordeak eta UEMAk elkarlanean deituta, hiru gai nagusi landuko dituzte; Euskal Herriko eta Natxitua, Bedarona eta Eako egoera soziolinguistikoaren diagnostikoa egin, UEMAren Lurralde Estrategia aurkeztu eta udalerri euskaldunei eusteko eragileek zer egin dezaketen aztertuko dute.

Zelaiaren berbetan, egoeraren gordintasuna azaldu nahi dute, eta horren aurrean herritarrak eta eragileak zein konpromiso hartzeko prest dauden ikusi. Izan ere, argi daukate tokikotik eta bakoitzak bere arduratik eragitea beharrezkoa dela: “Datuek esaten dutena da arnasguneak desagertzeko zorian egongo direla hamar urte barru. Datu orokor batzuk eta herriko datuak eta joerak zeintzuk diren ikusiko dugu hitzaldietan, baita horien aurrean zer egin genezakeen ere. Eragileei zuzendutako konpromiso dinamika daukagu. Nazio mailako eta erakunde publikoen konpromisoez gain, eragileen konpromiso dinamika abiatu da, uste dugulako besteekin nahikoa ez delako. Orain artekoa eginez, ez diogu eutsiko, eta jakin nahi dugu jendea zelako konpromisoak hartzeko prest dagoen, xumeetatik hasi eta handiagoetara”.

Bermeon, ostera, urriaren 24an, 11:30ean egingo dute saioa. Esnatu ala hil liburua aurkeztu du Garikoitz Goikoetxeak, eta Esnatu dinamikaren azalpena ere egingo dute.

Eremu euskaldunek bizirik iraun dezaten eragileek hartu ditzaketen konpromisoen inguruko hausnarketa sustatu nahi dute, eta, beraz, tokiko eragile eta elkarteei bat egiteko eskatu diete: “Gaur egun bezala jarraituz gero, eremu euskaldunenean ere euskarak atzerantz egingo duela diote ikerketek, eta horri erantzuteko eta egoera iraultzeko arduratik sortutako ekimena da Esnatu dinamika. Era guztietako eragileak ahalduntzea eta eremu euskaldunek bizirik iraun dezaten eragileen konpromisoak sustatzea da ekimenaren asmoa”.

2026ko otsailean aurkeztu zuen UEMAk Lurralde Estrategia proposamen politikoa, eta proposamen hori erakundeekin eta alderdiekin lantzen hasi da mankomunitatea, baina ohartarazi dute guztia ezin dela erakunde publikoen esku utzi: “Herriko eragileen esku ere badago arnasguneak bizirik mantentzea. Dena ezin dugu utzi Lurralde Estrategiaren esku, dena ezin dugu erakunde publikoen esku utzi. Herritarren eta eragile desberdinen ahalduntzea eta konpromisoa ezinbestekoak dira arnasguneak babesteko. Eragileon esku ere badago udalerri euskaldunek euskaldun izaten jarraitu ahal izatea, norberak nahi eta ahal duen neurrian”.

"Etxebizitza duina prezio eskuragarrian" lortzea ahalbidetuko duen ordenantza onartu dute

Busturialdeko Hitza — 2026-05-25 13:00:56

Busturiko Udalak udalerriko etxebizitza-beharrizanei erantzun eta etxebizitza “errazago” eskuratu ahal izatea ahalbidetu asmoz, beheko solairuetan etxebizitzak egokitzeko ordenantza berria onartu du. Ekimen “garrantzitsu” horri esker, etxebizitza eraikinetako beheko solairuetan eta hiri-lurzoruetan dauden lokalak etxebizitza bihurtu ahal izango dira, udal gobernu taldearen esanetan, etxebizitza eskuratzeko “aukerak handitzeko”.

Udal gobernu taldeak iaz hasi zuen ordenantza onartzeko prozesua, kontsulta publikoa egin eta busturiarren iritzia eta ekarpenak jasota. Aitor Aretxaga Busturiko alkateak herrian etxebizitza lortzeko “zailtasunak” daudenaren jakitun dira, batez ere, bizi-proiektua herrian garatu nahi duten gazteen arteen artean: “Ordenantza berri honetan lan egin dugu, gure bizilagunek etxebizitza eskuratu ahal izateko beste tresna bat baita. Neurri honekin lokal hutsen arazoari eta etxebizitza berrien beharrar erantzun nahi diegu, espazio horien erabilera egungo beharretara egokituz“.

Alkateak nabarmendu duenez, udal gobernu taldeak, udalerriaren “arduradun” diren aldetik, Busturiaren garapenerako eskura dituzten “legezko aukera guztiak” aztertu eta garatu behar dituzte, eta etxebizitzaren arazoari aurre egitea “funtsezko faktorea” da horretarako.

Araubide juridikoa.
Udaletik jakinarazi dutenez, ordenantzan jasotako irizpideak betetzen dituen lokaletako “edozein jabek” sustatu ahal izango du espazio hori etxebizitza bihurtzea. Izendapen berriagaz, etxebizitza udalaren araubide tasatuko babes publikoko etxebizitza izatera igaroko da, eta kalifikazio hori ezin izango da aldatu: “Etxebizitza berriak ohiko etxebizitza iraunkor gisa erabiliko dira beti, errentamendu-erregimenean edo jabetzan”, zehaztu dute.

Beheko solairuetan kokatutako lokaletako baten jabeak etxebizitza saldu edo alokatzea erabakiko balu, “esleipen-prozedura baten onuradun diren eta zenbait baldintza betetzen dituzten” pertsonek eskuratu ahal izango dituzte, hala nola, hiru urteko antzinakotasunagaz Busturian erroldatuta daudenak, etxebizitza bizigarririk jabetzan ez dutenak, babes publikoko etxebizitzak esleitzeko Eusko Jaurlaritzaren gehienezko eta gutxieneko diru sarreren araudia betetzen dutenak edota Eusko Jaurlaritzaren Etxebizitza Eskatzaileen Erregistroan alokairuko edo erosketako etxebizitzaren eskaitzaile gisa izena emanda daudenak.

Horrez gain, nahiz eta etxebizitza baten jabetza izan, 65 urtetik gorako pertsonek, mugikortasun murriztu iraunkorra dutenek edota mugikortasun murriztu iraunkorra duten seme-alabekin bizi diren pertsonek ere etxebizitzak eskuratu ahal izango dituzte, beti ere, jabetzan duten etxebizitzak irisgarritasun baldintza teknikoak betetzen ez baditu. Gainera, ordenantza berria indarrean sartu baino “gutxienez hiru urte lehenago” lokal baten jabeak diren pertsonek, edota etxebizitza heredatu dutenek, aurreko “baldintzak bete gabe” izango dute etxebizitzok erabiltzeko aukera.

Bizigarritasun bermeak.
Etxebizitza bihurtzen diren etxebizitza berriak “bizigarritasun-berme tekniko guztiak” beteko dituztela azpimarratu dute udaletik: argiztapena, aireztapena, isolamendu akustikoa, pribatutasuna, segurtasuna, ke-hustuketa, sanemendua, instalazio termikoak, aireztatze eta klimatizazio ekipoak eta euri-uren hustuketa. Horrez gain, eraikinaren estetika errespetatuko dela zehaztu dute.

Ordenantza berriarekin, “lurzoru berria okupatu beharrik barik” eta, aldi berean, gaur egun erabiltzen ez diren lokalen jabeei alternatiba bat eskainiz, etxebizitza erabilgarrien kopurua handitu nahi du udalak. Gainera, neurri berriak etxabeak dauden guneen “uri-irudia hobetzen” lagunduko du, eraikitako ondarea optimizatuz eta pertsonek “etxebizitza duina izateko duten eskubidea erraztuz”.

Baldintzak argituta, Aretxagak denbora luzez landu duten ordenantzaren xede nagusia gogoratu du: “Helburua da itxita dauden eta merkaritza-establezimendu gisa potentzialik ez duten lokalak etxebitzitza bihurtzea. Eskaintza handitu egingo da eta etxebizitza duina prezio eskuragarrian eskuratzeko aukera erraztuko du udalerrian bertan”.

Ondareak, musikak eta itsasoko zaporeek bete dute Bermeo

Busturialdeko Hitza — 2026-05-23 17:48:29

Bermeoko Lamera bete du 32. Arrain Azokak bigarren egunez. Azokaren irekierarekin batera, jaiari hasiera eman zien atzo [maiatzak 22], eta asteburuan murgilduta, milaka izan dira gaur [maiatzak 23] herria bete duten bermeotarrak eta toki guztietako bisitariak. Portuzaharrean, Lameran zein etxeetako balkoi eta zabaldutako leihoetan ikusi zitekeen jendea, eta mahonezko jantziek itsasoko kolorez bete dituzte bazterrak. Bermeoko armarridun zapiak lepoan jantzi ditu jendeak, azoka bizirik dagoela eta herriarentzat erakusleiho den asteburu bat iragarriz.

Mota, kolore eta zapore guztietako pintxo eta produktuak izan dira protagonista gaurkoan. Antxoa, atuna edo izokina izan dira jendearen gustokoenak, eta etenik gabeko salmentak izan dituzte txosnetan beharrean aritu direnek. Eguzkiak eguraldi ezinhobea ekarri du lehen orduetan, hala ere, goi-goian jarri denerako, gerizpea bilatzea zuten helburu askok eta askok. Jana eta edari hotzak izan dituzte esku artean bisitari guztiek; bakarka, bikoteka edo lagun-taldean zapore berriak dastatzen eta elkarbanatzen aritu da jendea goiz guztian zehar. Bazkaltzeko ordua ere bertan heldu zaie askori, eta Gune Solidarioak bertaratu diren ehundaka pertsona hartu ditu. Marmitakoa eta atun errea jateko aukera izan du jendeak, ordaindutako dirua sei eta hamabi urte bitarteko haurren tratamenduak ordaintzeko osasun-sistema publikora bideratuko dela jakinda. Euskal Herriko edozein jai girotan falta ez den talo postuak ere izugarrizko arrakasta izan du, eta etenik barik aritu dira oreari eragiten . Txosnen eskaintzari begira eta urtero bezala, kontserbak erostea hautatu dute askok. Arrain Azokan dastatutakoa bakarrik ez, bertan bizitakoa ere etxera eramateko modua izaten baita.

Zaporeetaz gain, tradizioa eta kultura izan dira gaur azokaren erdigune. Bermeoko sustraien eta nortasunaren irudi izaten da Arrain Azoka urtez urte, eta horregatik, izate hori musikaren bitartez plazaratu dute gaur herriko hainbat musikari eta eragilek. Musika Eskolako Kankinkabara, kantari txikiak eta Arrekatxutxa taldeen txanda izan da eguerdian, eta tradizioz betetako doinu alaiekin Portuzaharra girotzen aritu dira. Alde Zaharrean hasi eta Portuzaharrera egin du bidea KIETB erraldoi txikien taldeak, eta muiskarien erritmoa jarraituz eta portuan zeuden familia eta lagun taldeen begiradak eurengaantuz, erraldoien tradizioa Bermeon bizirik dagoenaren erakusgarri izan dira. Urrunetik danbor hotsak entzun dira orduan. Hurre-Hurre eta Adiskide txokoetako joleek Portuzaharra eta Lamera hartu dituzte, herritarrei danborren eta metalezko musika tresnen soinuak eskainiz.

Azoka aldarrigune bihurtu dute gaurkoan ere. Kontserberetako beharginek elkartzeko beharra izan dute beste behin, eta ozen entzun da Lameran bide bakarra baldintza hobeen aldeko etengabeko borroka dela. “Prekarietateari amaiera” emateko ordua dela adierazi dute, eta baita bizitzeko eta lan egiteko baldintzak hobetuko dizkien “hitzarmen duin” bat exijitu ere. Hala, ospakizuna nagusi bada ere, borrokak badu tokia bermeotarren Arrain Azokan.

Lameran batu dira kontserberetako langileak.

Gaurko egitaraua 20:00etan hasiko den Josu Zabalondo eta Luis Cuetoren ikuzkizunak itxiko du; betiko abesti ezagunen emanaldia egingo dute Frontoian.

"Geure barrukoa erabat kanporatu asmoz egin dugu album berri hau"

Busturialdeko Hitza — 2026-03-12 14:33:06

Gauza askorentzako tokia dago, Bilbo eta Madril arteko trantzean. Bideak har dezake maitasuna, edota haren falta. Har ditzake dezibelak eta fokuak, edota desesperantza. Har dezake oholtzaren izerdia, edota errepidearen isiltasuna. Avenida América izenez munduratu da Supercremalleras taldearen hirugarren estudioko lana. Julen Alberdi baxu- eta Dani Fernandez bateria-jotzaileek gernika-lumotar bi dituzte bidelagun, gitarra-jotzaile bi, Gorka bi: bata, Olaeta; bestea, Etxeberria, abeslari zein letragilea.

2018az geroztik, kargutu orduko, bideak hiru album utzi dizkizue.
Benetan ere. Musika egiteko asmo hutsez elkartu ginen, eta halaxe sortu genuen Supercremalleras; musikak batutako lagun taldea gara, inor baino gehiago edo gutxiago ez dena. Gaur egunera arte, hori ez da aldatu: anbizio beragaz segitzen dugu.

Hirugarren albuma edozein talderen “konfirmazioa” dela dio topikoak.
Lanik helduena dela esan ohi da, baina geure kasuan halaxe da. Geure barrukoa erabat kanporatu asmoz egin dugu album berri hau; kanten hitzetan biluztu egin gara. Horrez gain, bideak erakutsi digu, sarritan, gauzak gehiegi ez kargatzea onuragarria dela: abesti bat konponketaz josteak ez du beti hura hobetzen. Alde horretatik, kontu handiz lan egin dugu.

Hasi eta amaitu egiten den lan kontzeptuala izateak ba al dauka anbiziotik?
Bai, baina Supercremallerasek hasiera-hasieratik izan du kontzeptualtasun kutsurik. Kasu honetan, kantak kronologikoki atondu ditugu, albumak bidaia itxura izan dezan.

“Ohiko gaietatik abiatuta, zintzotasunez idazten ahalegintzen gara; lehen kolpean idazten saiatu gara”

Zerbait izatekotan, emozioen albuma dela dirudi.
Egunerokoa da geure iturri nagusia: egunean-eguneango kontu txikiak. Ohiko gaietatik abiatuta, zintzotasunez idazten ahalegintzen gara. Lehen kolpean idazten saiatu gara; beharbada ez da hauturik onena, baina segur aski egiazkoena bai. Oro har, Avenida América-n, barrenak zabaldu ditugu. Musikak asko du zabaltze horretatik. Maitasunaren emozioa hortxe dago, betiko legez, baina hortik harago doazenak ere jorratu ditugu: sold out fenomenoa, antsietatea nahiz minbizia. Horiek denek ere badute, neure ustez, emoziotik.

Argazkia: Dave Blanco.

Non dago Bilbo, eta non Madril?
Albumaren bidaiaren norabidearen arabera, irteeran edo helmugan daude. Joan-etorriko lana da. Taldearentzat, ostera, hiri biak ala biak mugarri dira. Bizkai mailan, Bilbo da gure elkargunea, eta hango zuzenekoek sortzen digute presiorik handiena. Madril, aldiz, handitasuna da, berritasuna, egunero eskura ez dugun zer edo zer.

Albuma eta Madril, gainera, ezkongaien pareko dira.
Halaxe da. Beharbada, kantuetan aipatzen diren toki gehiago daude Madrilen kokaturik, Bilbon baino. Edozelan ere, bai albuma, bai gu bueltan gatoz: Bilbo eta Gernika etxea dira, habitata.

“Badirudi musikaren industriak bertan bakarrik jotzera eroaten gaituela, baina tarteko pausoak ahaztuta”

Sold out-aren aroan, La Rivieraz mintzo zarete.
Hartaz eta areto handien dinamikez. Badirudi musikaren industriak bertan bakarrik jotzera eroaten gaituela, baina tarteko pausoak ahaztuta. Horren aurrean, areto txikiak zein tabernak defendatu behar dira, eta horretarako alea ipintzen saiatu gara.

Zein da sorkuntza prozesuaren hazia?
Hazi dezente daude, multzoan mugitzen dira. Melodian sinisten dugu: bakoitzak, zelan edo halan, berba edo fonema jakin bat iradokitzen du. Behin, abestiaren hezurdura eraikita, gainontzeko bidea konponketak egitean eta, funtsean, kanta janztean oinarritzen da.

Orain arteko albumik gitarreroena dela esan daiteke.
Hori Urtzi Iza ekoizlearen oinordetza da. Betidanik izan dugu Izagaz grabatzeko gogoa, eta esperimentazio aldi polita izan da.

Baina Iza partaide izan duten taldeek, Otoi edo Empty Files kasurako, zuon dinamiketatik urrun samar dirudite.
Hori aberasgarria da guztiontzat. Hark apur bat estutu gaitu, kantak modu batera edo bestera bideratzerakoan. Izari esker, abestiak gehiago hurreratu dira zuzenekoen moldera eta, alde horretatik, gitarren presentzia nabarmena da.

“Mikosis taldekoek ‘Novia Salcedo’-ri bestelako kolorea eman diote, abestia hobetu egin dute”

Zelako grabaketa izan da?
Txanda bitan egin genuen, eta dena oso erraza izan zen. Emaitzagaz pozarren geratu gara.

Novia Salcedo-n Mikosis taldea izan duzue bidelagun.
Asko miresten dugun taldea da eta, gainera, lagunak eta Izaren eskolakoak dira. Jarrera aldetik, igarri genuen bion artean elkarlan desberdina egin genezakeela. Abestiari bestelako kolorea eman diote, hobetu egin dute.

Argazkia: Dave Blanco.

Hirugarren lanagaz binilo edizioa kaleratu duzue estreinakoz.
Binilo kontsumitzaileak gara, bere xarmagatik. Formatua jagon nahi genuen, eta album hau egokia zen binilo erara entzuteko.

Lagun arteko entzunaldi bategaz hasi zenuten Avenida América-ren bidea, zer dela eta?
Gure jendearekiko hurbil sentitu gura genuen, eta albuma denon artean ospatu, guztien iradokizunak bilduz.

Badira Fuencarral moduko pasarte luzeak, Al Dente pilula ia-ia punka, interludio baten soinekoa duen Arctic Monkeys, edo Un Trato intimoa. Urtaro musikal denak ditu lan honek.
Baina guztiek taldearen zigilu musikala daukate. Hasieran, beharbada kanta geldoagodun lana irudikatu nuen, baina taldekideek beren eraginak eta influentziak eroan dituzte; aniztasun estetiko hori, egile nahiz entzule moduan, eskertu egiten dugu.

“Kontzertuetan albumaren ordena errespetatzen saiatzen gara: ikusleari bidaia bat proposatzen”

Lan kontzeptuala izateak kontzertu kontzeptualak prestatzearen lan karga erantsia al dakar?
Ordena errespetatzen saiatzen gara: ikusleari bidaia bat proposatzen. Abesti zaharrak jotzen segitzen dugu, baina album berriaren dinamika naturala zainduta.

Kontzertuetan zurrunbiloa abian da jada.
Bilbo, Gasteiz eta Madril izan dira lehen geltokiak. Ederto joan dira. Orain, toki berrietan albuma defendatzea egokitzen zaigu. Espainiako probintzia bakoitzean emanaldi bana egin gura dugu. Borrokatzea tokatzen zaigu orain: entzule bakoitzarengana heltzea. Berez, Supercremalleras tabernetan eta aretoetan jotzera ohituta dago, baina esango nuke geure proposamenak jaialdietan eta bestelako oholtzetan ere tokia izan dezakeela.

"Poesia baliagarria da gelditzeko eta munduari leiho bat zabaltzeko"

Busturialdeko Hitza — 2026-02-20 14:42:10

“Europa, gaur ezagutzen dugun moduan, poetek fundatu zuten”. Halaxe zioen Bruno Snellek.
Bruno Snelli ez ezik, Angel Errori irakurri nion aipu hori, Lerro etena bere lan ederrean.

Gizakia eta poesia elkarrengandik hurre ipintzen dituen ideia horrek utopiko samarra dirudi, bizi ditugun egun grisotan.
Bai, hala da. Kulturen eraikuntzan, historikoki, poeten errelatoak eduki du oihartzunik; Odisea edota Iliada hortxe daude. Errenazimentuan ere, ikuspuntu humanista hori nabari zen. Egun, zarata da nagusi, zarata itzela. Beraz, nik hausnarketa eta gogoeta aldarrikatzen ditut; poesia baliagarria da horretarako. Gelditzeko eta munduari leihoa zabaltzeko.

Eguna hasteko olerkiak artefaktu literarioa da, baina hezkuntzatik abiatzen dena.
Bietatik dauka. Oinarria hezkuntzan dauka. Nire eskolak une hartan irakurtzen ari nintzena ozen irakurriz hastea erabaki nuen, eta gogoeta lan bategaz [Lerro etena] hasi nintzen. Nuccio Ordineri ebatsi nion ideia, hark hori egiten ei zuelako, astelehenero, unibertsitatean. Ikasgeletan, normalean, narrazio lanak agintzen zaizkie estudianteei. Poesiak ia ez du tokirik; saiakerak, are gutxiago. Baina Erroren obra hain iruditzen zitzaidan aparta, hura ikasleei irakurtzen hasi bainintzen. Eurak izan ziren, pasarte narratiboak barik, olerkiak irakurtzeko eskatu zidatenak.

“Ikasgeletan, narrazio lanak agintzen dira, normalean. Poesiak ez du ia tokirik; saiakerak, are gutxiago”

Zer dela eta?
Poema hasi eta bukatu egiten delako. Minutu bi nahikoa dira olerki bat irakurtzeko. Beraz, horixe da liburua: irakurraldien kontaketa, eta ikasleen erantzuna jasotzen dituen lana. Hori probestuz, XX. mendeko euskal poesiaren ibilbidea ere egin genuen.

Ikasleak eurak partaide egin zenituen, gainera.
Bai. Pandemia sasoian, idazle zerrenda bat bidali nien, XX. mendeko eta XXI. mendearen lehen hogei urteetako olerkariekin. Haien egitekoa zen bat hautatzea, zergatik aukeratu zuten azaltzea eta bere poemak irakurtzea. Beraien aukeraketa horrek osatzen du lanaren bigarren zatia.

Hautatze hura zelakoa izan zen?
Polita besteko deigarria izan zen. Batzuek neure iradokizunen arabera aukeratu zuten, baina beste asko pila bat aldendu ziren. Askok interes edo anbizioa erakutsi zuten, benetan gustuko zutena aukeratzeko, eta ez, ostera, errazena edo lehenengo topatu zutena.

Ozen irakurtzearen onurak ere zerrendatu dituzu, grabaketa haien ondorio.
Ondorioetako bat da. Ahoskerak, tonuak zein erritmoak poesiari zelan lagun dakiokeen erakusten du, testua bere osotasunean ulertu ez arren. Olerkia ez da testu informatiboa, ezta hau moduko elkarrizketa bat ere. Bestelako tratamendua eskatzen du. Alde horretatik, uste dut irakurketa ozena alboratzen ari garela.

“Hainbat izan ziren ikasleen idazle aukeraketagaz eroan nituen ezusteko atseginak”

Zure lehenengo proposamenaren harrera ez zen izan inondik ere egun bateko lorea.
Ez. Ikasleek hurrengo egunean zerbait irakurriko ote nien galdegiten zidaten eskoletan. Polita zen beraien harrera. Lagun bati esan nion adi-adi entzuten nindutela, eta hark erantzun zidan beharbada klasean denbora galtzeko egingo zutela. Ez zen hala. Eta, hala balitz, haiek akaso denbora galduko zuten, baina nik neuk irabazi.

Irakurketak badauka ia-ia atabikoa edo giza kondizioarekiko oinarrizkoa den zer edo zer.
Bai. Agian, ozen irakurtzen nuenean, beren gurasoek nahiz aitaita-amamek ahoz kontatzen zizkieten istorio edo ipuinak gogoraraziko nizkien. Batek jakin. Dena dela, amua hori bada, betor.

Amuak gako dira sarri. Ez da erraza poesia irakastea, marko teorikotik aldenduta.
Ez, horrexegatik dira adibideak hain eraginkor. Literatura testuliburutik bakarrik irakastea alferrik da. Gainera, ikasturtea dena lantzeko laburregia da. Poesiak ozen irakurrita ez dira buruan geratzen, baina haiek entzunez zein gustura senti daitekeen ezagutzea detonatzaile izan daiteke, olerkiaren ingurukoak ezagutzeko interesa pizteko. Ez diot zerrendak eta informazioa ikasteak balio ez duenik, baina nago abiapuntua beste bat izan beharko litzatekeela, ikasleen arreta erakarriko baldin bada.

Norberak maite duena idaztean ere jaso zenuen paperean hezkuntza alorreko eskarmentua. Lan hark, baina, ez zion poesiari bete-betean heltzen.
Poesia ageri zen, baina solasaldiak eta gogoeta ziren nagusi. Gogoetak aste batetik bestera irakurtzen genituen, eta eskoletan solasaldiak egin. Iritzi kritikoa lantzeko bidea zen. Hori bai, berbaldi haietatik ere sortu zen interesa, zeharka bazen ere.

Ikasleei proposatu zenien euskal idazleen zerrenda, azken obran ageri dena, izugarria da: klasikoetatik garaikideetara, mende bateko literatur bidaia.
Eta hainbat izan ziren beraien idazle aukeraketagaz eroan nituen ezusteko atseginak. Ez nuen uste Pizkundeko idazlerik hautatuko zutenik, eta Lizardi nahiz Lauaxeta hartu zituzten batzuek, baita Bitoriano Gandiaga mendatarra ere. Lehen biak aipatuak nituen eskoletan, baina ez nintzen ailegatu Gandiaga lantzera. Testuliburuetan izan ezik, pentsatzen nuen Gandiaga erabat ahaztua zegoela, baina hara hor ustekabeko sorpresa ederra.

Denbora falta izan ohi da beti irakurketa bazter uzteko argudio sortaren podiumean.
Halaxe esaten didate ikasle askok. Dena dela, ikasleen artean irakurle amorratuak egon badaudela aldarri egin gura nuke. Astirik ezaren aurrean, azken horiek besteek egiten ez dutenean irakurtzen dute: oporretan.

“2020ko urrian ekin genion Mundakako irakurle taldeari, eta badira hasieratik eusten dioten kideak”

Nolakoa da Mundakako irakurle taldea?
2020ko urrian ekin genion bideari, eta badira hasiera-hasieratik eusten dioten partaideak. Aurten, hamasei gara. Batzuk bertokoak dira, baina kanpotik datozenak ere badaude; bi, adibidez, Lezamatik etortzen dira. Busturia, Bermeo zein Gernika-Lumotik ere badatoz. Bilbotar bat ere eduki izan dugu taldean. Saio elebidunak egiten ditugu, kargutu bainintzen, talde elebiduna ez balitz, erdaldun irakurleek ez luketela inondik inora euskal literaturarik irakurriko. Itzulitako obrak baliatzen saiatzen naiz, baina, hori posible ez denean, liburu alternatiboak proposatzen ditut.

Obren nahiz egileen gaurkotasuna eta elebitasuna uztartzea ez da erraza izango.
Gaitza da, ze, euskaraz argitaratutako liburu asko eta asko ez dira itzultzen; ez, behintzat, argitaratu eta atoan. Generoen aniztasuna bermatzen ere saiatzen naiz. Poesia, narratiba, antzerkia, gogoeta… denetarikoak jorratzen ditugu. Formatuei dagokienez, beste hainbeste: azken saioan, Bernart Etxepareren Linguae Vasconum Primitiae musikaren prismatik abiatuta landu genuen.

"Uda sasoian eta maila fisiko handian itzultzea espero dut"

Busturialdeko Hitza — 2026-02-19 13:36:01

Hartu eta eman. Eman eta jaso. Jaso eta itzuli. Xabier Barandika Olearena erresilientzia istorioa da nonbait. Kirol bizitzaren heldutasunean bete-betean sartuta, belauneko lesio bati aurre egin behar izan zion bere gailurrean, duela urte bi. Aurtengo Eusko Label Winter Seriesaren finalaurrekoan, berriz, olekranon hezurra puskatu zuen. Edozelan ere, aurrelari gernika-lumotarra dagoeneko kantxara bueltatzeko eguna noiz ailegatuko zain dago.

Zelan zaude?
Nahikoa ondo. Ebakuntza osteko lehenengo egunak oso gogorrak izan ziren, baita Winter Seriesaren finala harmailetatik ikusi beharra ere. Dena dela, hobetzen ari naiz: bidean nago.

Kolpea jaso zenuen unean imajinatu al zenuen lesioaren dimentsioa halakoa izango zenik?
Jokaldi bizkorra izan zen. Pilotakada jasotzean, trizepsean igarri nuen min handiena, baina kolpea giharretan eman zidatela pentsatu nuen. Lurretik altxatzean kargutu nintzen ukondoa odoletan neukala, eta orduan larritu nintzen gehien: zesta-puntako pilotek zauria sortzen dutenean, hezurra kolpatu dutelako izan ohi da.

“Zorionez, diziplina handia dut entrenatzerakoan eta, orain, berreskuratze lanekin”

Askotan ikusi al duzu istripuaren errepikapena?
Egia esan, ez; buelta larregirik ez ematen saiatu naiz. Gogoan dut ni neure tokian, lauko koadroan, nintzela. Goitiarekiko abantaila nuen, hark bederatzi eta erditik eroan behar baitzuen pilota. Finalerdia hamabina berdinduta egonik, ez zuen jokaldia entregatu gura izan, eta apur bat arriskatu zuen. Orduan etorri zen istripua.

Ondorio ez oso larridun istripu arriskutsua.
Zorionez, bai. Arriskuaren inguruan hausnartu beharra dugu: zesta-puntaren abiaduraz eta pilotaren inpaktuaz kontziente izan behar gara, arriskatzean. Esaterako, Ameriketan, egunero jokatzen denez, ez da hainbesterainoko arriskurik hartzen.

Belauna izan zen lehenik; ukondoa, orain.
Lesio gogor bi izan ditut, une gozo bitan. Zorionez, diziplina handia dut entrenatzerakoan eta, orain, berreskuratze lanekin. Burugogorra izatea neure alde dut.

Lanketa psikologikoa ere berreskuratze horren zati da?
Noski. Buru aldetik, lehen lesioak asko eragin zidan: berria zen niretzat. Gainera, lehen unetik jakitun nintzen zortzi hilabetetik gorako prozesua edukiko nuela aurretik, alegia, denboraldi osoa zaborretara joango zitzaidala. Beraz, mentalki gogor eusteko, errutina bat sortu behar izan nuen, eta harekiko oso fidel mantendu.

“Pilotarien maila zein partiduen joko aldetik, aurtengoa orain arteko Winter Seriesik politena izan da”

Pilotakada zuk jaso zenuen, baina Goitiarentzat ere ez zen inondik ere aste samurra izan.
Ulergarria da. Nigatik arduratuta dago, eta ardura horregatik oso eskertuta nago; adiskide ona dut.

Berriro kantxaratu ez ezik, azken tantoa biribiltzeko gai ere izan zinen.
Lehen pilotakadek ez zidaten oinaze handirik sortu, baina, lehen errebeskadan, ukondoan krakada igarri nuen. Hamalauko berdinketagaz, argi neukan hezurra apurtuta neukala. Zurbil nengoen, erabat zorabiatuta. Hori bai, Goitia eta Lekerika beharbada apur bat despistatu zituen istripuak, eta azken tantoa egitea lortu nuen.

Nolako Winter Seriesa izan da 2025/2026koa?
Tentsio une handiak izan ditu: Goitiaren kolpea, neurea, Zalantzen Txokoaren polemika, Imanol Lopezen agurra, Aritz Erkiaga eta Ion Ibarluzea hautagaiak kanporatzea, eta abar. Pilotarien maila zein partiduen joko aldetik, aurtengoa orain arteko Winter Seriesik politena izan da. Ikusleek gogotik gozatu dute, asko izan baitira hirugarren setean eta launa berdinduta amaitu diren neurketak.

Lagako aurkezpenean, Basquegaz jokatuko zenuela jakitean, hautagaitzat al zeneukan zure burua?
Pozarren hartu nuen bikote kateaketa. Finalera heltzeko bikote faboritoetako bat izan gintezkeela pentsatu nuen. Izan ere, Basquek atzelari bati eskatzen diodan guztia dauka: jarrera, nortasuna, lanerako borondatea eta dominantzia. Gugaz batera, Goitia-Lekerika, Sorozabal anaiak eta Urreisti-Lopez bikoteak neuzkan hautagaitzat.

Nor hobeto finalaren erradiografia egiteko, zu baino.
Johan Sorozabal izan zen galdera ikur bakarra: aspaldion, bidaia asko egin ditu Daniara, eta finalerdietan ikusi zen ez zegoela unerik onenean. Hark nola erantzungo zuen jakin gura genuen denok. Goitiak txapelketa aparta egin du; Lekerikak, aldiz, zesta-punta eskoletan defentsa lana zelan egin irakasteko modukoa. Mundiala. Lapurtarrek oso serio jokatu zuten: Johan behar zenean baino ez zen erremateetara sartu, hotz aritu zen. Oro har, final ederra izan zen, hirugarren seta barne.

“Uste dut Jokalaririk Onenaren Saria finalistaren batentzako gordea dela; Basqueri emango nioke nik, zalantza barik”

Bikotekidea eta herrikide zein adiskidea, aurrez aurre. Zeinen alde zeunden?
Egunean bertan, oso urduri nengoen. Galtzaileak, edozein izanda ere, pena emango zidala argi neukan. Lekerikak, bere defentsa biribila tarteko eta jokatutako hirugarren finala izanik, merezi zuen. Era berean, Basqueren jokoa gogor kritikatu da lehia osoan, baina ni Winter Series itzela jokatu duelakoan nago.

Txapelketako Jokalaririk Onenaren Saria jaso zenuen. Kontsolamendua al da?
Ez. Oso eskertuta nago, baina nire tokia finala zen. Hain zuzen, uste dut sari hori finalistaren batentzako gordea dela. Nik Basqueri emango nioke, zalantza barik.

Nola eragin dizu Lopezen agurrak?
Pena handiz hartu dut. Finaletik kanpo geratu arren, goi mailan erretiroa hartzea zer den frogatu du. Tamalez, ezin izango dut beste nonbait beragaz batera jokatu. Pilotari handia da zumaiarra, eta bai Jai Alairen, bai zesta-puntaren historia liburuetan gordetzeko moduko ekarpena egin duena. Bere hutsunea erraldoia izango da, benetan uste baitut gaur-gaurkoz oraindik kantxetan dagoen atzelaririk onena dela.

Hurrengo urteko Winter Seriesa buruan bueltaka dabilkizu?
Burua udan jarria dut; uda sasoian itzultzea eta, ez hori bakarrik, maila fisiko handian itzultzea espero dut. Horretarako lanean nabil jadanik. Ipar Euskal Herriko txapelketez gozatu nahi dut, iaz ez bainintzen oso fin ibili bertan. Hortaz, badut arantzatxo bat sartuta.

“Jai Alain eta etxekoen aurrean nagusitzea helburu ederra litzateke”

Eta arantzatxo hori ateratzeko bidea zein da?
Lana, lana eta lana. Kantxaz kanpoko berreskuratze lana garrantzitsua da, baina funtsezkoena ahal bezain lasterren frontoira sartzea da. Medikuek horretarako baimena ematean, atoan kantxaratuko naiz. Errehabilitazio bide progresiboa egin beharko dut. Gimnasioan nabil egun, baina korrika hasteko eta, jarraian, pilotalekura sartzeko irrikan nago. Jomuga ez da udan itzultzea, udan egungo maila fisikoagaz itzultzea baino.

Gernikako Grand Slama irabaztea errebantxa polita litzateke.
Beti falta izan zait zerbait, etxeko txapelketak irabazteko. Jai Alain eta etxekoen aurrean nagusitzea helburu ederra litzateke, bai.

"Arraunean irakastea da nire lan metodoaren ardatz nagusia"

Busturialdeko Hitza — 2026-01-07 14:36:44

Sabino Astigarragarena arraun eta itsas apar artean soilik uler daitekeen bizitza da. Hamarkadetako lanak duen eskarmentua alde, mundakarrak kirol ibilbide oparoa osatu du arraun klubik puntakoenetan: izan arraunlari modura, izan entrenatzaile bezala.

Zelan ernaldu zitzaizun arraunaren hazia?
Gaztea nintzenean jaio zitzaidan harra. Nire jaioterri Mundakan arraun ondare edo tradizioa egoteak ere lagunduko zuen hastapenean. Kadete mailan hasi nintzen lehiatzen, 1978an, eta 1988ra arte arraunlari ibili nintzen; zortzi bat denboraldi egin nituen senior mailan. Etapa hura zarratuta, korrika egiteari ekin nion, eta maratoiren bat edo beste lehiatzera ere iritsi nintzen. Lesio bat tarteko, arraunera itzuli nintzen, baina entrenatzaile modura. Orduantxe hasi zen nire bigarren arraun ibilbidea, 1992an.

Eta orduz geroztik talderik lehiakorrenen engranajearen katebegi izan zara han-hemen.
Mundakan egin nituen lehen urratsak, 1992tik 1999ra; tartean, 1995etik 1998ra Elantxoben ere aritu nintzen aldi berean. Ondoren, 1999an Urdaibain aritu, eta hurrengo urtean Kaikutik igaro nintzen, baita Santurtzitik ere; 2001etik 2004ra bitartean, Sotera-ren lehen taldea gidatu nuen. 2005etik 2016ra artean, Mundakara itzuli nintzen, eta 2020tik 2026ra bitartean, berriro bueltatu nintzen Santurtzira, harrobiko kategoriez arduratzera. Funtsean, horiexek dira partaide izan nauten proiektu nagusiak.

Eskarmentua lagun, beraz.
Bai. Zorionez, hainbat kategoriatako kirolariekin behar egiteko aukera eduki dut; aniztasun horrek entrenatzaileari burua pila bat zabaltzen diolakoan nago. Ez hori bakarrik: traineruaz gain, bateletan nahiz trainerilletan ere ibili izan naiz. Azken batean, zenbat eta eginbehar desberdinenetan lan egin, orduan eta ikuspuntu panoramikoagoa lortzen du batek.

Arraun entrenatzaile ona aurretiaz arraunlari aritutakoa izan behar al da?
Ez nahitaez. Argi dago arraunean lehiatu izan duenak sobera dakiela horren atzean dagoen exijentziaren kota zelakoa den, baina uste dut ez dela guztiz derrigorrezkoa. Arraun munduan entrenatzeko guztiz beharrezkoa den bertute bakarra pasioa da. Ondo kudeatu behar da intentsitatearen eta lasaitasunaren arteko balantza, pasioak sarritan apur bat ahobero izatea ere baitakar.

“Gaitasun fisiko izugarriak eta watt kopuru mugagabea mugitzeko abilezia fisiologikoak ez du funtzionatzen, teknika ondo landu barik baldin badago”

Nola definituko zenuke zure lan metodoa? Esparru fisikoa lehenesten al duzu? Taktikoa agian?
Nire lan metodoaren ardatz nagusia arraunean irakastea da. Bikaintasuna lortzeko, asko egin barik, ondo egin behar dela ikusarazten saiatzen naiz. Alde horretatik, arraun teknika biribiltzea da lehen gakoa. Bi berbatan: gaitasun fisiko izugarriak eta watt kopuru mugagabea mugitzeko abilezia fisiologikoak ez du funtzionatzen, teknika ondo landu barik baldin badago.

Lehen zutabeak, horrenbestez, asko du biomekanikatik.
Pila bat. Liteke eskifaia berean, zelanbait, lasterketa zaldia eta zama mandoa edukitzea; nire egitekoa bien bertsiorik onena zukutzea da. Hala, lasterketa zaldi hori bizkortu egin dezaket, eta zama mandoari uste baino azkarragoa izan daitekeela ikusarazi diezaioket; are gehiago, badira garaipen ugari lortu eta lortzen dituzten zama mando asko eta asko.

Harrobiko taldeak edo seniorrak entrenatzerako orduan, lanerako mekanismoak doitu egiten al dituzu?
Giltzarri esanguratsuena da formakuntza kategorietan ondo lan egin beharra dagoela, goi mailara ailegatzean arraunlariek beharrezko guztia erabat barneratua izan dezaten. Senior bat alderdi fisikotik ustiatu ahal izateko, kontzeptu teknikoari dagokion guztia ondo ikasia eduki behar du; osterantzean, ez du zentzurik. Oinarriak ederto menperatuz gero, arraunlaria errazago egokitu daiteke edozein entrenatzaileren lan moldera.

Alde horretatik, kluben lehen taldeek jaso ohi dituzte aurrekontuen zati potoloenak.
Bai, batez ere, fitxaketetan oinarritutako politika duten elkarteen kasuan. Horiek lehen taldearen trainerua bizkor mugitzeko potentziadun arraunlariak fitxatzea lehenesten dute, harrobiko gazteekin lan egitearen eta behar horren fruituak progresiboki jasotzearen ordez. Aurrekontuen zati bat formakuntzara bideratuz gero, beharbada urte gehiago behar dira kirol uzta biltzeko, baina oinarri horiek, luzarora begira, sendoak dira, eta taldearen jarraikortasun eta maila etxean bertan bermatzen dira.

“Garrantzitsua da ondo arraun egiten ikastea: fisikoki bonba bat izanda ere, arraunean egoki aritu ezean, bonba horrek ez du sekula leher egingo”

Epe laburreko ikuspuntudun mundua dirudi.
Eta halaxe da. Baina uste dut arrautza denak zorro berean pilatzea ez dela logikoa, ez taldeentzat, ez arraunlari gazteentzat.

Arraunlari gazte bakoitzaren garapena, gainera, oso bestelakoa izango da, ezta?
Norbanako batetik bestera aldea dago. Batzuen gorputza besteena baino lehenago edo beranduago garatzen da, eta modu desberdinean. Beraz, oso garrantzitsua da ondo arraun egiten ikastea: fisikoki bonba bat izanda ere, arraunean egoki aritu ezean, bonba horrek ez du sekula leher egingo.

Gazteen ibilbide akademikoa hauspotzen saiatzen al zara, kiroletik at?
Esangura handia ematen diot horri. Denboraldi hasieran, gurasoei eskatzen diet laguntzeko, nik arraunlari bat egin dezadan; ordainetan, esaten diet ni pertsona zintzo bat itzultzen saiatuko naizela. Arraunlariei beti transmititu ohi diet kirola eta ikasketak guztiz bateragarriak direla, baina guztiari neurria hartuta eta kasu bakoitzari dagokion partikulartasunez helduta. Badira ikasketetan oso traketsak direnak, eta arraunean, aldiz, distiratsuak; horiei, beharbada, esan behar zaie badagoela aukera arreta denbora tarte batez arraunean ipintzeko, eta gero ikasketetara bueltatzeko. Ikasten ez badu, errua ez da inoiz arraunarena: antolakuntza ezarena da. Ikasketen eta entrenamendu eskakizunen artean balantzea bilatzen saiatzen naiz, batez ere, uztartze hori gehien kostatzen zaienekin lan egiterakoan. Bataren eta bestearen artean aukeratzera iritsi orduko, bada erdibideko aukera sorta handi bat ere.

“Pertsonak heztea da kontua eta, kirol arloari dagokionez, arraunlaririk arraunlarienak lortzea”

Entrenatzaileak, ondorioz, asko du irakaslearen figuratik.
Noski. Finean, pertsonak heztea da kontua eta, kirol arloari dagokionez, arraunlaririk arraunlarienak lortzea. Arraunlaririk arraunlarienak ez dira watt gehien mugitzeko gai direnak, behetik gorako bidea modu logikoan eraikitzen dutenak baino, arraunaren inguruan dagoen dena ondo landuta. Argi dago prozesu hori ez dela batere erraza, are gehiago, nire jarreragaz: partaide guztiei den-dena eskatzen diet, batzuetan muturrera eroaten ditut, baina beti asmo onez eta mugak zeintzuk diren jakinda. Errazagoa litzateke Galiziatik edo beste nonbaitetik itzelezko potentziadun gazte bat ekarri, eta arraunei ahal duen gogorren eragiteko eskatzea. Baina hori ez da nire filosofia: nik su txikiko lanean sinesten dut.

Santurtzin egindako bigarren etapa bukatu zenuen iaz, eta zelan bukatu: Eusko Label Ligara igota.
Beheko mailetatik ondo eginiko lanaren ordainsaria da. 2021an goia jo ondoren, 2022an, Santurtziren lantaldea zurtz geratu zen, eta orduantxe sartu nintzen ni ekuazioan. Taldeak ulertu zuen norabide aldaketa egin behar zuela, eta helburuak berrezarri behar zituela. 2021an liga eta Kontxa irabazitako arraunlari bakarrak jarraitu zuen eskifaian; gainontzekoak harrobiko gazteak ziren. Gazte haiek eta jarraian etorritakoek lortu dute goi mailara igoera. Horren arrazoia argia da: aurrekonturik ezean, harrobi lana egiten hasi ginen apurka-apurka, helburuak lortzea epe luzeko kontua zela eta gakoa eraikinaren zutabeak berreraikitzea zetzala ulertuta.

“Oriok harturiko bidea aurretiaz Bermeo-Urdaibaik nahiz Santurtzik hartu zutenaren parekoa da: aldea egiten duten fitxaketen araberako filosofia”

Agurra, behintzat, espero zitekeen eztiena izan da: hala maila igoeragatik, nola egindako lanaren emaitza bertatik bertara ikusteagatik.
Oilo ipurdia jartzen didan zerbait da: ezin harroago nago. KAE1 mailan, Sotera egundoko mailan ibili zen iaz, etxekoei ahalik eta aukera gehien emanez eta edonoren aurka lehiatu dezakeela frogatuz; hamabost banderatik hamar poltsikoratu genituen.

Eta zelan ikusten duzu goi mailako arrauna?
Eusko Label Ligan, beste hainbeste gertatu zen Oriogaz. Kontua da Oriok harturiko bidea aurretiaz Bermeo-Urdaibaik nahiz Santurtzik hartu zutenaren parekoa dela: aldea egiten duten fitxaketen araberako filosofia. 2022tik 2025era artean, ia arraunlari berberek irabazi dituzte lehia nagusiak. Alde horretatik, uste dut Oriok etxekoen alde egiteko aukerak alferrik galdu dituela: errekorren bila ibili ordez, ia ezer jokoan ez zuten estropadetan harrobiko gazteak uretaratzeko parada bikaina izan zuten, baina ez zuten egin.

Argazkia: Musutruk Mundaka.

Bai, ostera, Santurtzik.
Bai. Bilboko estropadan, igoera kanporaketa poltsikoan genuela, eskifaia osoa harrobiko arraunlariz osatu genuen; gainera, bigarrenak izan ginen, egun hartan urte osoko probarik lehiakorrena egin zuen Zumaiaren ostean helmugaratuta. Bestela esanda: harrobiko arraunlariz —tartean, 17 urteko kide bat— osatutako lantaldea urte osoko zuzeneko arerioen aurretik ibili zen. Horrexegatik diot norberak duenaren alde apustu egitea oso osasuntsua dela; baliteke bandera gutxiago irabaztea, baina klubaren etorkizunarentzat onuragarriena da.

“Busturialdeko harrobia sendotu beharra dago, eskualdeko arrauna sustatzen saiatzeko”

Zein izan beharko da Santurtziren egitekoa aurtengo denboraldian?
Eusko Label Ligan bizirautea, harrobiko arraunlariek urrats bat aurrera eginez. Iaz etxeko zortzi arraunlari aritu ziren Sotera-n, eta espero dut oraingo sasoian bederatzi edo gehiago izatea. Etxekoen kalitatea eta kantitatea hauspotzen jarraitu behar du Santurtzik.

Zein irakurketa egiten diozu Busturialdeko arraunaren egungo egoerari?
Busturialdeko harrobia sendotu beharra dago, eskualdeko arrauna sustatzen saiatzeko. Ildo horretatik, iruditzen zait Mundaka, Elantxobe eta Bermeoko arraun taldeak adostasunera iritsi behar direla, hirurak batera behar eginez, eskualdeko arrauna irmoki bultzatzeko.

“Herritarrek urte luzez eginiko norbere lana aintzatestea baino gauza ederragorik ez dago”

Lokarriak bilatu beharra, beraz.
Bai. Kluben arteko zubi lana ezinbestekoa da. Nik arlo horretan lan egiteko eskaintza jaso dut, baina oraindik ezin dut ezer segururik argitu. Lehenik eta behin, nahitaezkoa da hiru aldeek adostasuna eta proiektu komun baten alde aurrera egiteko bermea ziurtatzea.

Musutruk Mundaka kultur elkarteko herrikideek omenaldi berezia egin zizuten Santa Katalinan; zelan gogoratzen duzu ekitaldi hura?
Oso polita izan zen, eta zeharo eskertuta nago. Herritarrek urte luzez eginiko norbere lana aintzatestea baino gauza ederragorik ez dago. Animo eta esker oneko keinu horiek dira, finean, beharrean jarraitzeko eta helburu berriak bilatzeko motibazio iturriak.

"Hizkuntza politiken alorrean atzerakada argia ikusten ari gara"

Busturialdeko Hitza — 2025-11-28 06:24:50

Hizkuntz Eskubideen Behatokiko zuzendari Agurne Gaubeka Erauskin bermeotarrak euskararen inguruko politiken nondik norakoak sobera ezagutzen ditu, hala arlo publikoan, nola pribatuan.

Argazkia: Hizkuntz Eskubideen Behatokia

Hizkuntz Eskubideen Behatokiak dituen datuen arabera, zein da euskararen egoera gaur egun?
Euskara ofiziala den eremuetan, askok diote herritarrek euskaraz bizitzeko aukera dutela, baina ez direla euskaraz bizi. Baina guk, jasotako datuekin, igarri dugu jendearen borondatea badagoela, baina herritarrek ez dauzkatela beti euskaraz bizi ahal izateko beharrezko baldintzak. Batzuetan, horrek zerikusia du euskararen ezagutza mailagaz, alegia, jende pila batek oraindik ez du beharrezko ezagutzarik. Beste maiz, antzeman dugu euskaraz normaltasunez jarduteko neurri eza dagoela, eta horrek herritarrak oztopatu egiten dituela.

Euskararen eskubideen egungo egoerak ba al du aurreko urteetako joeren eragin zuzenik?
Bai, noski. Eragina argia da. Instituzioen hizkuntza politikak, eremu publiko zein pribatuan aplikatuta ere, eragin zuzena du euskararen egoeran, baita hizkuntzaren etorkizunean ere. Lege babesa handitzeko neurriak hartu ezean, egungo egoerak are txarragora egiteko aukerak hauspotu egingo dira. Duela zenbait urte, neurri eraginkor batzuk hartu ziren, baina gerora geldi edota ia ezerezean geratu dira; horrek geldotzea ekarri du, euskara larrialdi egoerara eroan duena.

Eta larrialdi egoera horrek eragina izan dezake etorkizunean.
Jakina. Ez gara soilik orainaz ari, baita aurrez aurre dugunaz ere. Ipar Euskal Herrian edota Nafarroa Garaian hizkuntza politiken alorrean atzerakada argia ikusten ari gara; badago kezkarako motiborik. Neurriak hartzeko borondatea agertu izan denean, oldarraldia pairatu izan da: politiko, mediatiko eta judiziala. Hiruon baturak euskararen aldeko neurri bakoitza oztopatu du. Espainiako administrazio guztiek Europako Gutxiengoen Hizkuntzen Gutunean zehazturikoa bete beharko lukete. Gutun horrek argi uzten du euskararen alde eginiko lanketa ez dela elebakartasunarekiko edota, kasu honetan, gaztelaniarekiko diskriminatzailea.

2024ko Hizkuntza Eskubideen Egoera txostenean 1.206 intzidentzia jaso zenituzten; horietatik 1.112 kexak izan ziren.
Kontrajarria dirudien arren, herritarrak babestuen sentitu beharko liratekeen eremuetatik iristen dira kexa gehien: Bizkai, Araba eta Gipuzkoako administrazio publikotik. Jendeak horietako administrazioekin erlazionatutako kexak helarazten dizkigu, eremu publikoa delako eta euskara ustez ofiziala delako bertan. Eremu pribatua ere aipatu behar da: merkataritza enpresa handiak, funtsean. Oinarrizko zerbitzuak ematen dituztenak (argia, ura, telefonoa…) ere badira; horiek hizkuntzarekiko lege betebeharrak dituzte Bizkai, Araba eta Gipuzkoan. Nafarroa Garaian zein Ipar Euskal Herrian, hezkuntzagaz erlazionaturiko kexa asko jasotzen dira. Osterantzean, aisialdi eskaintza da kexen foku nagusietako bat. Adibidez, Zinema Euskaraz-egaz batera kaleraturiko datuek diote zinema eskaintza komertzialetan %2ra ere ez dela iristen euskarazko ekoizpenen film eskaintza.

Herritarrei oker denak salatzen segitzeko deia luzatzen diezue?
Bai. Berez, kexak jasotzea ez ezik, herritarrak eurak aktibatzea dugu jomuga. Garrantzitsua da herritarrek beraien eskubideak defendatzen jarrai dezatela, hizkuntzaren arloari helduz. Hori funtsezkoa da, herritarren arteko berdintasunaz ari garelako: gaztelaniaz normaltasunez bizi garen heinean, normaltasunez bizi beharko ginateke euskaraz ere. Horretarako, edozein hizkuntza urraketaren aurrean oztoporen bat detektatuz gero, Euskararen Telefonoa erabiltzeko gonbita luzatzen diegu euskal herritarrei. Ahalduntze hori beharrezkoa da eta, halaber, guk ahalik eta espazio gehienetara iritsi gura dugu.

Osasungintza, segurtasuna, zaintza eta hezkuntza. Pareko gabeziak, pareko erronkak?
Denak eremu publikokoak dira. Esparru publikoak hizkuntza eskubideen defentsan eta euskararen normalizazioan aitzindaritza eraman behar du, eta eremu pribatuaren eredu izan behar da. Egun, Enplegu Publikoaren Legea eztabaidagai da; Osakidetza modukoek orain arte eroan duten bideak zerikusia du lege horrekin. Izan ere, hainbat dira euskararen ezagutza beharrezkotzat ez duten lanpostuak. Jasotzen ditugun kexa asko hutsune horien ondorio dira. Postu publikoek euskararen ezagutza eduki beharko lukete, herritarrak euskaraz artatua izateko eskubidea izateko. Hizkuntza eskubideen atzean osasun, segurtasun edo lege babes eraginkorrak izateko eskubideak daude ezkutatuta.

Zelako hartu-eman fluxua du Behatokiak erakundeekin?
Denetarikoa. Euskararen Telefonoan hartzen ditugun deiak oso bestelakoak dira, erakunde publiko edo pribatuen kasuan. Guk kexak hizkuntza urraketa egin duen erakunde edo enpresari helarazten dizkiogu; harremana zuzen edo zeharkakoagoa izan ohi da. Administrazio publikoekin ere etengabeko erlazioa dugu, euskal hiztunek duten egoera bistaratu eta aldaketak eragin asmoz. Zelanbait, herritarren babes edo heldulekua izaten saiatzen gara.

Esangura al du abenduaren 27an herritarrak Bilbon egoteak?
Beharrezkoa da. Oldarraldia hemen da, eta euskara larrialdi egoeran dago. Pizkundea izenez, garaia da herritarren ahotsa entzuteko, baina Pizkunde hau berria izan behar da: hemen jarraitzen dugula adierazteaz gain, etorkizuna euskaraz irudikatzen dugula esateko unea da.

"Lau eta erdikoa bete-betean lehiatzeko moduan nago"

Busturialdeko Hitza — 2025-11-20 18:00:36

Esku pilotaren alorrean kristalezko sabai oro apurtu duen emakumezko pilotaririk egotekotan, bururatu litezkeen horien zerrendan zalantza barik sartu beharko litzateke Olatz Arrizabalaga. Aurrelari gernika-lumotarrak garaipen handiak lortu ditu txapelketarik entzutetsuenetan, baina bada oraindik betetzeko duen amets bat: Lau eta Erdiko Txapelketa poltsikoratzea. Lehia horretan buru-belarri ari da egun. Gainera, txapelketaren finala bere jaioterrian jokatuko da, Santanape pilotalekuan, abenduaren 21ean.

Zelan heltzen diozu Lau eta Erdiko Txapelketari?
Partiduz betetako udaren ostean, urte amaierara sasoiko iritsi naiz. Buruz burukoa mimo handiz prestatu dut, beste batzuetan baino hobeto, eta azken partiduetan sentsazio onekin aritu naiz.

Denboraldiaren planifikazioa, beraz, urteko azken txapelketa horretara gorputzaldi betean iristeko doitu zenuen?
Neurri handi batean, bai. Beharbada nabarmenduko nuke urtearen azken zatira indartsu heltzea lehenetsi genuela nire prestatzaileak eta biok, lau eta erdikoan espresuki zentratu barik. Horretarako, entrenamenduen eta partiduen arteko balantzea oso artez kudeatu beharra dago, bietako edozeinen gainkarga kaltegarria izan daitekeelako. Aurten, urte hasierako binakakoa oso ondo prestatu nuen; udan, prestakuntzaren karga apur bat jaitsi nuen, tartean One Wall modalitateko Munduko Txapelketa eduki arren; orain, urtearen amaierari begira, berriro prestatzen ari naiz, begiak banakakoan ipinita.

“Lau eta Erdikoa falta zaidan txapelketa handi bakarra da”

Azken hori da zure pastelari falta zaion ginga.
Bai. Falta zaidan txapelketa handi bakarra da. Sarritan prestatu izan dut ondo, baina inoiz ezin izan dut nire benetako maila guztiz kantxaratu. Alde horretatik, aurtengo ekitaldia bete-betean lehiatzeko moduan nago.

Presio kontuak aipatu behar al dira?
Aurrelaria izanda, lau eta erdikoan beti dago ondo aritzeko presioa. Egia da binaka ere aurrelariak bere maila plazaratu dezakeela, baina esan daiteke banakakoan distira handiagoa duela zelanbait. Dena dela, ni kirolari oso lehiakorra naiz, bere buruari asko exijitzen dien horietakoa, eta aitortu behar dut aurtengo lau eta erdiko txapela eroateak pisu handia kenduko lidakeela gainetik.

Final handia etxean izatea motibazio iturri izango da.
Halaxe da. Prestatzaileak eta biok txapelketaz gozatzea ere erronka modura jarri dugu, eta, gozamen horri dagokionez, aurtengoak osagai denak dauzka.

Eta zer sentitzen duzu, finala etxean eta etxekoen aurrean jokatu zenezakeela jakinda?
Poza, alde batetik; bestetik, urduritasuna. Presio eta tentsiorik ez daudela esatea gezur hutsa da. Hain zuzen, azken urteotan ez dut Gernika-Lumon edota hemendik hurbil larregi jokatzerik eduki, eta badut gogoa horretarako. Finala patrikaratzea erraldoia litzateke, eta imajinatzen dut egun osoko ospakizuna egingo genukeela. Ospatze hori egia bihur dadin, gogor lan egiteko ordua iritsi da.

“Goiuri Zabaleta edo Amaia Aldai finalera bidean topatuz gero, neure buruaren bertsiorik onena eman beharko dut”

Zeintzuk dira hautagai gorenak?
Lehenengoa, iazko txapelduna: Goiuri Zabaleta. Hartaz gain, Amaia Aldairen modalitate gustukoena da lau eta erdikoa. Bietako edozein finalera bidean topatuz gero, neure buruaren bertsiorik onena eman beharko dut.

Bien bitartean, zein da zure estrategia?
Funtsean, partiduz partidu joatea. Iaz lesio batek txapelketatik kanpo utzi ninduen, eta, beraz, aurten aurretiazko kanporaketatik abiatu behar izan naiz. Taktika nagusia da momentuz burua finaletik edota finalaurrekoetatik aldentzea, eta fokua hurrengo partiduan bakarrik ipintzea.

Berriki, Adiskide Pilota Elkartearen urteurren jaialdian, Andrea Capellan, Amaia Aldai, Enara Gaminde eta laurok elkartu zineten frontoian. Hura ez zen partidu ofiziala izan, baina laurok banakakoa lehiatzen zabiltzate.
Aurkariak aztertzeko balio izan zidan. Arerioak hala esku aldetik, nola hanken abiadurari dagokionez, oso sasoiko ikusi nituen. Egia da binaka edo banaka jokatzea oso bestelakoak direla, baina azterketa baliagarria izan zen.

60 pilotarik izena eman dute banakakoan, hiru kategoriatan banatuta; emakumezkoen pilota osasuntsu dagoen zantzu.
Halaxe da. Emakume Master Cupen alderdirik onenetako bat da izen emateak irekiak direla: edozein emakumek egin dezake. Euskal lurraldeetan, bereziki, izen emate kopurua oso handia da; badago motiborik, horrenbestez, pozteko eta harro egoteko. Bestalde, aipatutako kopurua justuki buruz burukoak jaso izana deigarria eta ederra da. Izan ere, normalean banakakoak beldur edo atzerakada handiagoa sortu ohi du, bakarrik jokatzeak bikoteka egiteak baino errespetu handiagoa sortzen du, baina agerikoa da etorkizuneko belaunaldiak bidean direla. Gainera, seguru nago kantitateak kalitatea ere ekarriko duela.

Saretzeko modua ere ba al da?
Noski. Emakume pilotariok urte osoan gelditu barik ibiltzen gara, batez ere, elite mailan. Hortaz, gazteagoekin hartu-emana edukitzeko eta emakumeen pilotaren inguruko kolektiboa sendotzen segitzeko, erabat probetxugarria da.

Domekan, Nazioen Liga ere hasiko duzu. Zein helburugaz?
Gozatu asmoz helduko diot: batetik, etxe alboan, Bilbon, jokatuko dugulako; bestetik, Jai Alain jokatu zen zesta-puntakoa egundokoa iruditu zitzaidalako. Irabaztera baina disfrutatzera aterako gara.

Eta Euskal Selekzioaren koloreak defendatuz, gainera.
Horrek are bereziago egingo du. Selekzioagaz jokatu izan dudan lehiaketa bakoitza ederra izan da, hura aurrera ateratzeko borroka bertatik bertara ikusi baitugu. Beraz, selekzioagaz esku pilotan ariko diren emakumeetako bat izatea ohore handia izango da.

“Modalitate aldaketak aberasgarriak dira; beti lortzen dut ohiko frontoietara estrapolatzeko zerbait”

One Wall diziplinan ere ibili zalea zara. Zer ematen dizu diziplina arteko aniztasun horrek?
Nik esku pilota prestatzen dut espezifikoki, baina badira gustuko ditudan bestelako modalitateak ere. One Wall-a esplosiboagoa da, eta izugarri dibertitzen nau. Modalitate aldaketak aberasgarriak dira; beti lortzen dut ohiko frontoietara estrapolatzeko zerbait.

Lau eta erdikoaren ostean, zer?
Binakakoari begira jarriko naiz, baita Euskadiko Txapelketari ere. Emakume Master Cupek urte osoan lehiatzea bermatzen du, eta eskertzekoa da. Alde fisikotik egiteko nekeza da, baina horixe da gehien gustatzen zaidana.

"Maletak habitatak eta nortasunak suntsitzen dituen turismo intentsiboa irudikatzen du»"

Busturialdeko Hitza — 2025-10-30 10:18:34

Kezkak partekatzeko, sareak ehuntzeko, elkarrizketarako eta hausnarketarako espazioa da Txema Garcia Paredes kazetariak idatzi duen La maleta de Urdaibai liburua. Eleberri distopikoa da, 2036an kokatzen dena, Urdaibain eraiki duten museo handi baten testuinguruan. Irati du protagonista, eta haren bitartez, oraina, iragana eta etorkizuna ulertzeko bidaia proposatzen du idazleak. Narrazioz mozorrotutako adierazpen politikoa egiten du, egungo errealitatea oinarri hartzen duena. Momentuz gazteleraz argitaratu dute, baina euskarara itzultzen ari da Iñaki Aurrekoetxea, eta nobelatik batzen duten dirua Gernika-Palestina herri ekimenak jasoko duela jakinarazi dute.

Ipes elkartarekin argitaratu duzu La maleta de Urdaibai liburua. Zer aurkituko du liburu horretan irakurleak?
Eleberri hau irakurtzen duenak Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko Foru Aldundiak eraiki duten “errelato” jakin bat erakusteko ahaleginaren kontrahistoria bat aurkituko du, euren errelatoa ez baita eredugarria, ezta herritarrenganako erantzukizunez jokatzen duten erakundeena ere. Adibidez, lau urte baino gehiago igaro dira proiektu hau iragarri zutenetik eta, gaur egun, ez dute horri buruzko proposamen ofizial irmorik aurkeztu; groteskoa da seriotasuna aldarrikatzen duten erakundeetan. Hori bai, paradoxikoki, proiektu “estrategiko”, “nazional” eta garrantzi kultural handiko modura iragarri dute, baina eskualdearentzat turistifikazio hilgarria bultzatzeko interesa ezkutatzen duena da. Ondorioz, eleberriak ingurumenaren degradazioaz eta horrek ekarriko lukeen kolonialismo eta kulturalismoaz eta artistikoaz hitz egiten du, gazteen bizitzaren prekarietateaz, hizkuntza lubaki gisa izateaz, eguneroko feminismoaz, belaunaldien herentziaren transmisioaz, estetika etikari aurre jartzeaz, euskal identitate garaikideaz, kapitalismo kulturalaz eta artearen etxekotasunaz…

Lan distopikoa dela diozu. Zergatik?
Eleberri honen ekintza 2036. urtean gertatu zen, museoak —Gernika eta Muruetako bi egoitzekin— lau urte beteko lituzkeenean. Liburuaren kontrazalean adierazten den bezala, etorkizunera bidaia bat da, oraina prebenitzeko. Beraz, narrazio osoa etorkizunean kokatzen dut, baina iraganari etengabe begiratuz, murgilduta gauden edozein prozesu sozial ulertzeko modu bakarra baita.

2036. urtean kokatzen den lana da, baina egungo errealitatea du oinarrian, beraz.
Ez zitzaidan interesatzen erabateko fikzioaren ikuspegitik hitz egitea. Nire kazetari lanbideak errealitateari oso lotuta egoten irakatsi dit, nahiz eta obra honetan batzuetan nire irudimena askatu, batez ere narrazioaren edukiaren azken zentzua desenfokatzen ez duten xehetasunetan.

Zergatik erabaki zenuen horri buruz idaztea? Noiz?
Esan behar dut Urdaibaiko esku-hartzearen gaia oso modu intimo eta pertsonalean lotzen dela nire haurtzaroarekin. Ni Barakaldon jaio nintzen, Ansioko ibarraren parean, hezegune baten ondoan. Hezegune horrek, Urdaibaiko estuarioa baino askoz txikiagoa izan arren, pasoan zeuden hegazti ugari biltzen zituen, eta animalia-espezieen babesleku zen, hirigintza-garapenak erabat desagerrarazi zuen arte. Berez balioa duen natura maite dut, diru espekulazioaren helburu bihurtu gabekoa. Hala ere, esan behar dut nire bizitzan oso lotuta sentitu naizela Busturialdearekin eta azken bi urteetan iritzi artikulu ugari idatzi ditudala Euskal Herrian bakarra den gune horri buruz eta horren alde. Hortik nobela hau idaztera jauzi txiki bat besterik ez dut egin.

Zerk erakarri zintuen Urdaibaiko agertokira?
Urdaibai ez da bakarrik biodibertsitatea eta paisaia ederraren gunea. Identitate euskalduna da, memoria, Gernika buru duena, tradizio errotuen lekua, gastronomia, arrantza, lehen sektorea duena… Hau da, lurralde berezi batez ari gara, nortasun propioa duenaz eta bere defentsarekin konprometituta dagoen herritartasuna duenaz, azken batean, etorkizuneko belaunaldientzat kontserbatu eta hobetu ahal izatea espero dudan euskal Macondo batez.

Zergatik nobela formatuan?
Pertsonaia, egoera, denbora eta espazio desberdinek parte hartzen duten arnasa luzeko istorio bat kontatzeko formaturik onena delako. Eleberriak ekintza narratiborako askatasun handiagoa ematen du, eta, aldi berean, errealitate bat irudikatzeko aukera ematen du, baita fikzionatu daitezkeen esparruetara zabaltzeko aukera ere, eta, horrela, kronika edo kazetaritza erreportajea gainditzekoa.

Gaurkotasunari erreferentzia eginez, liburuan ere Urdaibaiko herritarren ahotsa ez dela entzuna diozu.
Urdaibaiko herritarren zati handi batek, Guggenheim Urdaibai STOP plataformak eta Zain Dezagun Urdaibai bezalako beste eragile batzuek egiten duten kontzientziazio lan handia oinarri hartuta, urteak daramatza museo-proiektu honen aurkako jarrera adierazten, berez, artistikoa baino askoz gehiago, turistikoa baita. Kontrako jarrera hori ekitaldi ugariren bidez erakutsi du, manifestazio jendetsuekin, elkarretaratzeekin eta abarrekin. Ezinegon uholde horri guztiari, ustez arduradunak diren agintariek entzungor egin diote, bere garaian EH Bilduk planteatutako kontsulta posible bati ezetz adieraziz. Azken urte honetan Agirre Lehendakari Centerren bidez Busturialdeko biztanleei “entzute aktiboa” emateko (baina emaitza loteslerik gabe) aukerari soilik ireki diote atea. Bada, orain arteko emaitzek erakusten dute sentsibilitate minimo bat duen edozein politikarik aspalditik ohartarazi beharko zukeena: proiektu hau ez dela ongietorria eskualde honetako biztanle gehienentzat.

Urdaibaiko herritarrekin harremanetan egon zara liburua idazteko?
Hala da. Liburuan agertzen diren pertsonaietako batzuk erraz antzeman daitezke, eta esan behar dut nobela hau ez zela posible izango Busturialdeko jende askoren ekarpenik eta babesik gabe, batez ere beren ekintzekin mundu nahasi hau leku justu eta bizigarri bihurtzen laguntzen dutenen ekarpenik barik.

Maleta bat eta Urdaibai elkartu dituzu. Esanguratsua da, gaur egun, egungo egoeran bi kontzeptu horiek biltzea. Maletak balio literala edo metaforikoa du?
Maleta sinbolo metaforikoa da, esanahi desberdineko beste gai asko adierazteko balio didana. Maleta zahar honek gure arbasoen gordetako memoria irudikatzen du, batzuetan norako zalantzagarria duen bidaia bat. Habitatak eta nortasunak suntsitzen dituen turismo intentsiboa ere irudikatzen du, une jakin batean tentu handiz gordetzen dugun eta estualdi batetik ateratzen gaituen altxor hori, baita euskaldunok izan dugun joan-etorriko emigrazioa ere, eta orain gure lurraldera etorkizun hobe baten bila iristen diren beste herri batzuetako herritar gisa egiten dugun harrera ere bai.

Oraina, iragana eta etorkizuna ulertzeko balio dezakeen lana da?
Bai, hori da ideia. Beste batzuk lehen izan zirelako gara, eta etorkizuna guk orain egiten dugunarekin eraikiko da, eta hori izango da hurrengo belaunaldiei utziko dieguna. Uste dut nobelak ondo islatzen duela trantsizio hori. Protagonista nagusia, Irati, 28 urteko gaztea, Arte Ederretan lizentziaduna eta modu prekarioan lan egiten duena. Bere arbasoengan bilatzen ditu bere oraina azaltzeko gakoak, eta horrek proiektu ekozida eta asmo artistikoak dituenaren aurkako borrokan inplikatzera eramaten du.

Hala ere, bestelako tramak ere kontatzen dituzu? Zeintzuk?
Ekintza nagusia beste trama batzuek zeharkatzen dute, puzzle baten moduan, ustekabeko amaiera bat dakartenak. Gure herrialdean gertatzen ari den eta aurreikus daitekeen mundu baten aurrerapen bat dago; hala nola, gero eta turistifikazio handiagoaren aurrerapena dago, eskualde honen balioen aurka egiten duen garapen eredu bati uko egiteko biltzen diren pertsona anonimo askoren elkarlana dago, botereak bere helburuak lortzeko jartzen dituen tranpak ageri dira…

Ze mezu transmititu nahi izan duzu lan honekin?
Mezu bat baino gehiago direla uste dut. Bata da gure ingurunean gertatzen denarekin konprometitzen bagara bizitzak zentzua hartzen duela, norberaren bizitzari arreta ematen dioten gauzak konpontzeaz harago. Uste dut gero eta mundu indibidualistagoan bizi garela, eta hala doakigu. Nobela honek, gainera, inoiz bidezkotzat jotzen dugun borroka bat ez uztearen mezua transmititzen du bere muinean, nahiz eta etsaiarekiko indar korrelazioa oso txarra izan. Eta, azkenik, nobela honek proiektu hau geldiarazteko eskualdean egiten ari den lan eskergaren hondar ale txiki bat izan nahi du.

Mezu positiboa bidaltzen ahalegindu zara, ezta?
Hala da. Lehen esan bezala, narrazio honek ez du Busturialdeko eta, oro har, Euskal Herriko herritarrek proiektu honen aurka egiten dituzten beste eragile eta ahalegin asko ordezkatzea bilatzen, izan ere, ez dezagun ahaztu, Bizkai, Araba eta Gipuzkoan dugun Biosfera Erreserba bakarraren aurkako benetako ingurumen-atentatua da.

Kulturaren bitartez ere mezu asko zabal daitezke. Urdaibain eraiki nahi duten museoaren aurkako ahotsa altxatu duzu zuk, kulturaren bidetik oraingoan, liburu bat idatzita. Horrelako eginbideak garrantzitsuak dira?
Gizarte duinago, bidezkoago eta askeago bat lortzeko ezinbesteko tresna da kultura, politika bezainbeste, nire ustez. Eta Guggenheim Urdaibai STOPek kultura eta arte munduari zuzenduta zabaldu duen azken manifestua, norabide horretan doa.

Gardentasuna, erantzukizuna eta tokiko kulturarako benetako plana eskatzen dituzu?
Hasieratik, erakundeek ez diote jaramonik egin proiektu horren aurka gehienek duten iritziari, eta, gainera, alde batera utzi dute kultur sektoreek horri buruz duten iritzia. Eta are okerrago, plan zital honetatik ezagutzen den guztia antzeko komunikabideetara egindako filtrazio interesatuen bidez izan da, horietako batzuek interesa baitute gai honetan, museo hau babesten duen Fundazioko kide edo patroi baitira.

Gainera, gaztelerako ediziotik lortzen den dirua Palestinara bideratuko duzue, ezta?
Bai, hori da nobela honen beste helburuetako bat: tokikoa globalarekin lotzea. Gernika eta Urdaibai Gaza eta Palestinarekin lotzea, azken batean, herrialde osoak bereganatzen dituzten kolonialismo estraktibista mota berri honen aurkako borrokak direlako, palestinarrarekin edo sahararrarekin gertatzen den bezala, baita beste askorekin ere, tartean herri kurdua, maputxea, etab. Eta IPES argitaletxeari eskertu behar diot gaztelaniazko edizio honen balizko irabazi guztiak herri honen eskubideen defentsa bultzatzen duen Gernika Palestina herri ekimenari utzi izana. Alde horretatik, nobela hau auzolanean egindako lana da, eta bertan parte hartu dugunetatik inork ez du euro bakar bat ere jasoko gure lanagatik, ez argitaletxeak, ez portadaren diseinatzaileak (Niko Vazquez), ez egile honek, ez laster argitara emango den euskarazko bertsioaren itzultzaileak (Iñaki Aurrekoetxea).

Zelako erantzuna izan du lanak?
Orain, aurkezpenari ekingo diogu, eta gure asmoa da liburu hau eta eztabaida hau sakonean eramatea bi borroka horiekin identifikatuta sentitzen diren leku eta espazio guztietara: ingurumen-erasorik gabeko Urdaibaira eta kolonialismo kulturaleko esku-hartzerik gabeko Urdaibaira, bai eta Palestina aske baten defentsan ere, non bere eskubideak eta antzinako lurraldea aitortuko diren, eta, aldi berean, Israelgo Estatu sionistak herri honen aurka egindako genozidioaren egile eta konplize guztien aurkako erantzukizun penalak argituko diren.

Imanol Epelde: "Autokritika umoretsua egin nahiko nioke egunerokotasunari"

Busturialdeko Hitza — 2025-05-08 15:53:38

Bagara, baina nor? Bagaude, baina non? Bagoaz, baina nora? Geuretik Sortuak proiektuaren baitan galdera horiei buruz hausnartzen ari da Imanol Epelde sortzaile zarauztarra Ajangizen eta Muxikan, bere sorkuntza lan berria osatzeko helburuz. Euskalbiltzaren proiektuak euskara hutsean egindako artea eta kulturaren sormena, ekoizpena eta hedapena sustatzen ditu, eta deialdi horretan parte hartu du lehenengoz. Hala, poesia eta ikus-entzunezkoak uzartuko dituen lana onduko du bi herri horietan egingo dituen egonaldietan. Artistak euskaldunak herri bezala “noraezean” dabiltzala uste du, euren txalupara ura leku guztietatik sartzen ari dela, eta saiatuko da jendaurreko emanaldi batekin urak xukatzen, ateratzen: animo oihu bat zabaldu gura du.

Geuretik Sortuak proiektuan parte hartu duzu aurten, lehenengoz. Zerk bultzatuta?
Euskara irakaslea naiz, eta izan naiz urte luzez, baina egin nahi nituen proiektu batzuk nituen buruan, baita gogoa ere, eta, ondorioz, hurrengo ikasturterako eszendentzia eskatzea erabaki nuen beka deialdi hau ikusi nuenean. Proiektu bati heltzeko aukera ona iruditu zitzaidan, eta horregatik aurkeztu nintzen Geuretik Sortuak proiektura.

Bai, ze irakasle modura ere hainbat sorkuntza proiektu gauzatu dituzu, eta bertsotan ere ibilitakoa zara. Kultur munduarekiko lotura hori sentitzen duzu?
Bai, baina beti segurura jo izan dut, irakasle postuari eutsiz. Aita ere banaiz, eta orain, umeak koskortu egin direnez, denbora gehiago ere badaukat hainbat kultur proiekturi heltzeko eta egiteko. Lanarekin eta familiarekin hirugarren gauza bat uztartzea oso zaila da, baina probatu nahi dut.

Proiektu berri honetan antzerkigintzaren arloan ariko zara.
Nahiko argi daukat ideia, baita oinarria zein izango den ere. Hitz esanarekin arituko naiz. Euskaraz ere gero eta gehiago ari dira hitz esana edo Spoken word esaten zaiona landuz jendaurreko emanaldiak egiten. Eta hortik bideratuko dut nik ere, baina horri dramatizazio edo antzerki puntu bat emanda igoko naiz eszenatokira. Bakarrik igoko naiz, bakarrik idatziko dut, baina talde bat egongo da atzean. Izan ere, ikus-entzunezkoak izango ditu, eta horiekin batera, Merina Griseko Julen Idigorasek sortuko duen musika ere bai. Gainera, antzerki zuzendaritzan Iraia Elias eta Ainhoa Alberdi arituko dira. Oinarria, beraz, hitza izango da, baina hitz dramatizatua edo antzerkitua.

Eta, gaia? Hausnarketarako bidea hartuko du lanak?
Erabat. Bagara, bagaude… baina uste dut identitate krisi baten erdian gaudela. Uste dut ez dakigula oso ondo nor garen, ez dakigula oso ondo non gauden, eta bagoazela, bai, baina askotan oso garbi jakin gabe nora goazen. Orduan, euskaldun baten ikuspegitik, horri buruzko hausnarketa bat egingo dut jendaurrean, ahalik eta modu umoretsuenean. Iruditzen zait pulpitutik ezin dela hitz egin, bertatik bertara hitz egitea dela interesgarrieta eta komenigarriena. Nik blog bat daukat: Autokritika umoretsua egunEROkotasunari. Hori da nire leloa, eta obra honekin ere, autokritika umoretsua egin nahiko nioke egunerokotasunari. Gure bizimoduan ‘pause’ botoia sakatu eta ikusi nahiko nuke zertan ari garen, nola ari garen eta saiatu identitate horri eusten eta nortasunari eusten.

Askotan ez dugu hartzen tarte bat hausnartzeko edo ze bide jarraitu erabakitzeko. Gai sakona da, askotan ahaztu egiten zaiguna.
Nik behar dut hausnarketa hori, eta uste dut herri bezala ere behar dugula. Azkarregi ari gara funtzionatzen, dena doa azkar. Hizkuntzaren ikuspegitik hitz eginda, inpresioa da herri bezala ura leku askotatatik sartzen ari zaigula, eta uste dut denbora bat hartzea eta ‘pause’ botoi horri ematea komeni dela, jakiteko nora joan nahi dugun. Obra honekin erreibindikatu nahi dut euskadun bezala garai zailak bizitzen ari garen arren, bagarela. Badagoelako premia gure herri gogoari kantatzeko, badagoelako garena mugitzeko nahia eta beharra, sentitzen dudalako gogoa. Umorez, garenari autokritika umoretsua eginez.

Hain zuzen ere, zure lanean, euskara bada oinarria.
Hizkuntza ikuspegitik, gogo zein animo aldetik apalduta gaudenaren inpresioa daukat. Ez da harritzekoa, leku guztietatik ura sartzen ari zaigula iruditzen zaidalako, baina horren aurrean, animo irrintzi bat egitera nator, ze iruditzen zait euskalgintza badela gizartegintza, eta hori izan daitekeela bidea. Euskaldun izatea gizartea eraldatzeko eta gizartea hobetzeko tresna bezala ulertzen dut nik.

Hitzen bitartez egingo duzu hori, eszenan bakarrik kokatuta, baina eszenografia oso batek lagunduta. Oholtzara bakarrik igotzera ohituta zaude?
Hautu bat izan da bakarrik aritzearena. Ez dut baztertzen hurrengo proiektu batzuetan jende gehiagorekin lan egitea, baina momentuz bakarrik ari naiz. Testuak sortu ditut, gauza batzuk hartu ditut momentuaren argazkia ateratzeko, eta gai horiei buruzko hausnarketa batzuk ere idatzi ditut hitz esanen modura. Neure burua ikusten dut horretan. Hala ere, uste dut ia beharrezkoa izango dela ikus-entzunezkoen presentzia eta musika indartsu baten presentzia ere bai, beste pertsonaia batzuk egongo balira bezala jokatuko duena. Ondorioz, ikus-entzunezkoak eta musika nirekin batera aterako dira oholtzara, eta ez naiz horren bakarrik egongo.

Ideia hori nundik otu zaizu?
Bertso mundutik nator, eta bertsoa bere horretan ere bada Spoken word kantatua, errimatua eta neurria duena. Rapa ere asko gustatzen zait, eta spoken wordaren inguruan mugitzen diren nazioarteko artistak ere, gehiago edo gutxiago, jarraitzen ditut. Eta pentsatzen nuen: hau zergatik ez euskaraz eta zergatik ez nik? Horrek tiratuta adierazpide hori lantzea erabaki dut.

Proiektura aurkeztu eta Ajangiz eta Muxika egokitu zaizkizu egonaldi artistiko modura. Ezagutzen zenituen?
Duela urte batzuk baneukan bakarkako errezitaldi bat, Komuneko papera izenekoa, eta Ajangizen egin nuen, 2011n. Beraz, Ajangizen egondakoa naiz, eta ordutik ezagutzen dut, baina Muxika ez. Bi herrietan egingo dut egonaldia. Hori 15 egunekoa izan behar da, eta baldintzetako bat bada bertako gauzekin inspiratzea eta obrara nolabait ere hemengo gauzak eroatea. Eta, horretarako, ikus-entzunezko gehienak inguru honetan grabatzeko asmoa daukat. Hiru egonaldi egingo ditut, oraingoan bakarrik etorri naiz, baina hurrengoan kamararekin etorriko naiz eta hirugarrena, ez dakit. Abuztu amaieran kamerarekin etorriko naiz, eta komeni zait ordurako jendea, lekuak ezagutzea, interesgarriak izan daitezkeenak egunerokotasunaren inguruan hitz egiteko eta horren hausnarketa egiteko.

Lehenengo deialdi hau, beraz, jendea ezagutzeko eta kokatzeko baliatuko duzu?
Kokatzeko eta obrari ere bultzada emateko. Lanean ari naiz eta ez diot obrari heldu nahi besteko jarraikortasunarekin. Eta, egonaldi hau aprobetxatu nahi dut dauzkadan post-it guztiak eguneratzeko, bateratzeko, eta egiteko zer daukadan ikusteko. Esaterako, aritu naiz azkenaldian maskulinitateari buruz irakurtzen, eta gustatuko litzaidake, egun hauetan, topatu dudan informazio guzti horrekin maskulinitateari buruzko hausnarketak hitz-esanetan jasotzen. Lehen egonaldian Ajangizen egon naiz, baina nahiko nuke egonaldi honetatik hurrengora bitartean ere Muxikako berri eta kontaktuak izatea, non grabatu eta zeinekin egon erabakitzeko. Gero, eskola txikiren batekin edo elkarteekin zerbait egitea ere ondo legoke, tailerren bat edo.

Euskara hutsean egindako artea eta kultur sormena, ekoizpena eta hedapena sustatzeko zirkuitua da Geuretik Sortuak. Horrelako proiektuak beharrezkoak dituzue sortzaileok?
Geuretik Sortuak sortzaileentzako ezagutzen dudan aukerarik onenetariko bat da. Ze, urte oso hau daukagu obra sortzeko, baina gero, 2026an, gutxienez 10 emanaldi bermatuko dizkigute. Horrek ziurtasun bat eskaintzen du bai proiektua sortzeko, bai erakusteko. Ondo asmatzen badut eta lanak ondo funtzionatzen baldin badu, oso proiektu moldagarria eta eramangarria izango da, batetik bestera mugitzekoa.